Eko anksiyete görülme sıklığı artıyor

Meltem GÜNEŞ - İklim değişikliği yalnızca çevresel ve ekonomik bir sorun değil aynı zamanda psikolojik, duygusal ve toplumsal etkileri olan çok katmanlı bir stres kaynağı. Rekor sıcaklıklar, kuraklık, susuzluk yer yıl şiddetlenirken insanlarda da geleceğe dair endişe artıyor. İstanbul Aile Danışmanları Derneği Başkanı Uzman Psikolog Sibel Cesur Akyunak, bireylerin çevresel yıkım ve belirsiz gelecek algısı karşısında yaşadığı kaygıyı tanımlayan ‘eko-anksiyete’nin görülme sıklığının arttığını dile getiriyor.

Kronik strese zemin hazırlıyor

Seller ve kuraklıklardaki artış iklim krizinin gözle görülür etkileri arasındayken, daha az görünür kısmıysa insan ruhundaki etkisi. Uzman Psikolog Akyunak, iklim krizinin bireylerde kontrol kaybı, çaresizlik ve tehdit algısını artırarak ruh sağlığını doğrudan etkilediğine işaret ediyor: “Su, insan için yalnızca fiziksel bir ihtiyaç değil; aynı zamanda güvenlik, süreklilik ve yaşamın devamlılığı ile özdeş bir semboldür. Türkiye’nin su fakiri olma yolunda ilerlemesi ve büyük bir şehirlerde yaşanan su kesintileri ‘ya daha da kötüleşirse’ düşüncesiyle kaygı, belirsizlik, güvensizlik, öfke, çaresizlik gibi duygu durumlarına yol açabilir. Bu süreçte kişi yalnızca bugünü değil, gelecekteki yaşam koşullarını da zihninde sürekli tehdit altında tutar, bu da kronik strese zemin hazırlar. Bu süreçte kaygı hissetmek bir zayıflık değil, sağlıklı bir farkındalık göstergesi. Önemli olan, bu kaygının yaşamı felç etmesine izin vermeden, bireysel ve toplumsal dayanıklılığı güçlendirebilmek.”

Güvenli dünya algısı sarsılıyor

Akyunak, çocuklar ve ergenlerin “güvenli dünya” algısının sarsılabileceğine işaret ederek, uyku problemleri, geleceğe dair umutsuzluk ve öfke gelişebileceğini söylüyor. Genç yetişkinlerin “Bu dünyada plan yapmanın anlamı var mı?” gibi sorgulamalar yapabileceğini, tükenmişlik ve motivasyon kaybının olabileceğini anlatan Akyunak, orta yaştakilerin ve ebeveynlerin ise çocuklarının geleceğine dair yoğun endişe yaşayabileceğini, sorumluluk yükünün artacağını ve kontrol edememe hissiyle birlikte kaygı bozuklukları olabileceğini belirtiriyor.

Felaket dili kullanmayın

Akyunakîn, stres ve endişeyle baş edebilmek için önerileri şöyle: “Duyguları bastırmak yerine ‘kaygı, öfke, üzüntü’ şeklinde isimlendirmek gerekli. Kontrol edemediklerim/edebildiklerim ayrımı netleştirilmeli. Su tasarrufu gibi küçük ama anlamlı bireysel eylemler yapılabilir. Uyku, beslenme, yürüyüş gibi günlük rutinleri korumak önemli. Doğayla teması artırmalı. Kaygıları paylaşabileceğimiz güvenli ilişkiler kurmalıyız. Aileler çocuklarına gerçeği inkâr etmeden ama felaket dili kullanmadan anlatmalı. İnsan ruhu, belirsizlikle baş etmeyi öğrenebilen, dayanıklılığı yüksek bir yapıya sahiptir; yeter ki yalnız olmadığını ve etkisinin tamamen sıfır olmadığını hissedebilsin.”

Kadınlar daha kaygılı

Türkiye’de eko-anksiyete konusu henüz yeni gelişen bir araştırma alanı ve çalışmalar dünya literatürüne kıyasla daha sınırlı. Dünyadaki çalışmalar kadınların iklim kaygısını erkeklere kıyasla daha çok yaşadığını gösteriyor.

Su miktarı azalıyor

İklim değişikliğinin etkisiyle su kaynakları üzerindeki baskı artıyor, temiz su kaynaklarına ulaşım giderek güçleşiyor. DSİ Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye’de kişi başına düşen kullanılabilir yıllık su miktarı 2000 yılında 1652 metreküpken, miktar bugün 1308 metreküpe geriledi. Yani son 25 yılda kişi başına düşen yıllık su miktarı 344 metreküp azaldı. Bu miktar bir yarı olimpik havuza denk geliyor. Bilimsel modelleme çalışmalarına göre gelecek 5 yılda da su kaynaklarında yüzde 20 azalma öngörülüyor.