Eyvah! Çocuğum yine öksürüyor…

PROF. DR. HALUK ÇOKUĞRAŞ - Birçok anne-babanın sıkça yaşadığı bir durumdur: “Çocuk birkaç gün iyidir, sonra yeniden öksürmeye başlar.” Özellikle gece başlayan ya da uzun süren öksürük aileleri kaygılandırır. Oysa öksürük çoğu zaman bir hastalık değil, solunum yollarını açık tutmaya ve akciğerleri zararlı etkenlerden temizlemeye yarayan bir savunma mekanizmasıdır. Bu nedenle tek başına bir hastalık değil, pek çok hastalığın seyri sırasında ortaya çıkan bir belirtidir.

Sağlıklı bireyler bile gün içinde zaman zaman öksürebilir. Üst solunum yolu enfeksiyonlarında öksürük çok sık görülür. Bunun yanı sıra zatürre, astım ve tüberküloz gibi hastalıklarda da önemli bir bulgudur. Evde sigara dumanı, yatmadan önce yemek yeme ve bazı alerjenler de öksürüğü artırabilir.

Her öksürük masum değildir

Özellikle 6 haftadan uzun süren veya sık tekrarlayan öksürükler mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Öksürüğün şekli de önemli ipuçları verir.

Kuru ve balgamsız öksürük genellikle bademcik iltihabı veya larenjit gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarında görülür.

Balgamlı öksürük ise bronşit ya da zatürre gibi alt solunum yolu hastalıklarını düşündürür.

Bazen çocuk yemek yerken aniden başlayan şiddetli bir öksürük krizi yaşayabilir. Buna morarma veya nefes alma güçlüğü eşlik ediyorsa solunum yollarına yabancı bir cisim kaçmış olabileceği akla gelmelidir. Bu durum acil müdahale gerektirebilir.

Gece başlayan öksürük

Bazı hastalıklarda öksürük özellikle gece artar. Astım, reflü, geniz eti büyümesi ve sinüzit bunların başında gelir. Geniz eti büyümesi ve sinüzitte öksürük genellikle çocuk yatağa yattığında veya sabah kalktığında belirgindir. Astımda ise öksürük krizleri çoğu zaman gecenin ilerleyen saatlerinde veya sabaha karşı ortaya çıkar.

Yemek sırasında başlayan öksürük

Bazı çocuklarda öksürük özellikle yemeklerden sonra başlar. Bunun nedeni mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması yani reflü olabilir. Daha nadiren nefes borusu ile yemek borusu arasındaki doğumsal bir bağlantı sorunu da buna yol açabilir.

Boğmacada öksürük genellikle nöbetler hâlinde gelir. Larenjit (krup) hastalığında öksürük havlar gibi bir ses çıkarır. Astımda ise nefes verirken hışıltılı bir ses duyulur. Ayrıca eforla, koşma sırasında veya gülme ve ağlama ile başlayan öksürük de astım için tipik olabilir.

Püsküllü bela ‘psikolojik öksürük’

Bazı çocuklarda öksürüğün nedeni fiziksel bir hastalık olmayabilir. Psikolojik öksürük dediğimiz durumda çocuk oldukça yüksek ve dikkat çekici şekilde öksürür. Bu öksürük bazen omuz kaldırma veya yüzüne dokunma gibi hareketlerle birlikte olabilir. En önemli özelliği ise uykuda tamamen kaybolmasıdır. Benzer şekilde tik şeklinde öksürükler de görülebilir.

Haftalarca süren öksürüğün nedeni

Okul çağındaki çocuklarda uzun süren öksürüğün en sık iki nedeni astım ve postinfeksiyöz öksürüktür. Postinfeksiyöz öksürük, geçirilen bir enfeksiyondan sonra haftalarca devam edebilir.

Çocuklar özellikle kreş veya okula başladıklarında kalabalık ortamlarda mikroplarla daha sık karşılaşırlar. Bir enfeksiyon bitmeden diğeri başlayabilir ve bu durum ailelere öksürük hiç geçmiyormuş gibi gelebilir. Solunum yollarının tamamen iyileşmesi genellikle 4–8 hafta sürer.

Öksürüğü hemen kesmek gerekir mi?

Çoğu durumda öksürük kesici ilaçlara ihtiyaç yoktur. Çünkü öksürük solunum yollarını temizleyen doğal bir mekanizmadır. Tedavide asıl amaç öksürüğü bastırmak değil, öksürüğe neden olan hastalığı tedavi etmektir.

Çocuğun uykusunu veya beslenmesini bozacak kadar şiddetli ve uzun süren öksürüklerde kısa süreli ilaçlar kullanılabilir. Balgamın kolay atılması için en etkili yöntem ise bol sıvı tüketimidir. Su, ıhlamur veya ayran gibi içecekler balgamı sulandırır ve atılmasını kolaylaştırır. Ayrıca çocuğun burnunun açık tutulması da öksürüğün azalmasına yardımcı olur.