Kalp sağlığı için 7 temel adım modeli

DİDEM SEYMEN - Kardiyovasküler hastalıklar, günümüzde hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde en önemli ölüm nedenleri arasında yer almaya devam ediyor. Değişen yaşam tarzı alışkanlıkları, hareketsizlik, sağlıksız beslenme ve stres gibi faktörler, kalp ve damar hastalıklarının daha erken yaşlarda görülmesine neden oluyor. Bu tablo, hastalık geliştikten sonra tedavi etmekten çok, hastalık ortaya çıkmadan önce önlem almanın önemini ortaya koyuyor.

Her yıl nisan ayında kutlanan Kalp Sağlığı Haftası, kalp ve damar hastalıklarına karşı farkındalığın artırılması ve koruyucu sağlık yaklaşımlarının öneminin vurgulanması açısından önemli bir hatırlatıcı rol üstleniyor. 2010–2020 yılları arasındaki bilimsel literatürü kapsayan ve Amerikan Kalp Derneği tarafından tanımlanan “Kalp Sağlığı İçin 7 Temel Adım” yaklaşımına ilişkin 10 yıllık araştırmaları inceleyen kapsamlı sistematik derleme, kalp sağlığının çok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyan en önemli bilimsel çalışmalardan biri olarak öne çıkıyor.

Medicana Kadıköy Hastanesi Kardiyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Aycan Fahri Erkan, bu modelin yaşam boyu kalp sağlığını korumada güçlü bir rehber olduğunu belirtiyor: “Kalp sağlığı yalnızca tek bir değere bakılarak değerlendirilemez. Bu derleme, yaşam tarzı alışkanlıkları ile klinik göstergelerin birlikte ele alınmasının, uzun vadeli sağlık sonuçları üzerinde belirleyici olduğunu açıkça gösteriyor.”

7 temel adım nedir?

Bilimsel adı “Life’s simple 7” olan ve Türkçeye “Kalp Sağlığı İçin 7 Temel Adım” olarak uyarlanan model, kalp sağlığını belirleyen yedi temel bileşeni bir araya getiriyor. Sigara kullanımı, fiziksel aktivite düzeyi, beslenme alışkanlıkları, vücut kitle indeksi, kolesterol düzeyi, kan basıncı ve kan şekeri değerleri bu modelin temelini oluşturuyor.

Prof. Dr. Aycan Fahri Erkan, bu yaklaşımın bütüncül yapısına dikkat çekerek, “Bu yedi faktör birlikte değerlendirildiğinde, bireyin kalp sağlığına ilişkin çok daha net ve güçlü bir öngörü elde ediliyor. Araştırmalar, bu kriterlere uyum arttıkça kalp hastalıkları ve diğer kronik hastalıkların görülme sıklığının anlamlı şekilde azaldığını gösteriyor” dedi.

Daha düşük hastalık riski

Derlemede incelenen yüzlerce çalışma, kalp sağlığı puanı yükseldikçe sağlık risklerinin kademeli olarak azaldığını ortaya koyuyor. Yüksek kalp sağlığı skoruna sahip bireylerde kalp krizi, inme ve diğer kardiyovasküler hastalıkların daha düşük oranda görüldüğü, aynı zamanda tüm nedenlere bağlı ölüm riskinin azaldığı belirtiliyor. Bununla birlikte diyabet, kanser ve böbrek hastalıkları gibi kronik hastalıkların da daha az görüldüğü ifade ediliyor.

Prof. Dr. Aycan Fahri Erkan, bu durumu şöyle değerlendirdi: “Kalp sağlığı iyi olan bireylerde yalnızca kalp hastalıklarının değil, birçok farklı kronik hastalığın da daha düşük oranda görülmesi, kalp sağlığının aslında genel sağlık durumunun güçlü bir göstergesi olduğunu ortaya koyuyor.”

Yaş ilerledikçe kalp sağlığı neden azalıyor?

Araştırmalar, ideal kalp sağlığının genç yaşlarda daha yüksek olduğunu ancak yaş ilerledikçe bu seviyenin azaldığını gösteriyor. Bu düşüşte fiziksel aktivitenin azalması, kilo artışı ve metabolik hastalıkların ortaya çıkması önemli rol oynuyor. Prof. Dr. Aycan Fahri Erkan’a göre bu süreç önlenebilir: “Kalp sağlığındaki gerileme büyük ölçüde yaşam tarzı ile ilişkilidir. Erken yaşlarda kazanılan sağlıklı alışkanlıklar, ilerleyen yaşlarda bu düşüşün önüne geçilmesinde önemli rol oynar.”

Yeni yaklaşım: 8 temel adım

Amerikan Kalp Derneği tarafından geliştirilen model, zaman içinde güncellenerek “Life’s essential 8” yaklaşımına evrilmiştir. Bu yeni modelde, mevcut yedi faktöre ek olarak uyku düzeni de kalp sağlığının önemli bir bileşeni olarak değerlendirilmektedir. Bu sayede kalp sağlığı daha kapsamlı ve hassas bir şekilde ele alınabilmektedir.

Toplumsal eşitsizlikler kalp sağlığını etkiliyor

Sistematik derleme, kalp sağlığının toplumun tüm kesimlerinde eşit olmadığını da ortaya koyuyor. Sosyoekonomik düzey, eğitim olanakları, yaşanılan çevre ve sağlık hizmetlerine erişim gibi faktörler kalp sağlığını doğrudan etkileyen önemli belirleyiciler arasında yer alıyor.

Prof. Dr. Aycan Fahri Erkan, bu durumu şöyle ifade etti: “ Kalp sağlığı yalnızca bireysel seçimlerle sınırlı değildir. Kişinin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşullar da en az bireysel alışkanlıklar kadar belirleyicidir.”