Menenjit geri mi dönüyor?

PROF. DR. HALUK ÇOKUĞRAŞ -  Bunlardan biri de menenjit. Özellikle İngiltere’de bildirilen vakalar ve ölümler, “Menenjit geri mi dönüyor?” sorusunu akıllara getiriyor.

Çocuklar risk altında

Menenjit; beyni ve omuriliği saran zarların iltihaplanmasıyla ortaya çıkan, hızlı seyredebilen ve hayati risk taşıyan ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. Mikroplar çoğunlukla solunum yolu ile vücuda girerek bu zarlara ulaşır. Daha nadiren kulak ve sinüs enfeksiyonları ya da kafa travmaları sonrası komşuluk yoluyla da gelişebilir. Özellikle çocuklar bu hastalık açısından en riskli grupta yer alır.

En tehlikeli olan bakteriyel menenjit

Menenjitin en ağır seyreden ve en korkulan formu bakterilere bağlı gelişen menenjittir. Bu tabloda en sık karşımıza çıkan üç ana bakteri vardır:

• Pnömokoklar: Zatürre, sinüzit ve orta kulak iltihaplarının da önemli nedenidir. Aşılama sayesinde son yıllarda sıklığı belirgin şekilde azalmıştır.
• Hib (Haemophilus influenzae tip B): Özellikle 3 yaş altı çocuklarda ciddi enfeksiyonlara yol açabilir. 2006’dan beri rutin aşılama ile artık oldukça nadir görülmektedir.
• Meningokoklar: Son yıllarda dönem dönem salgınlara yol açabilen en dikkat çekici grup. Özellikle Afrika, Orta Asya ve Arap yarımadasında yaygındır.

Aşı önemli bir koruyucu

Meningokokların farklı tipleri için aşılar mevcuttur ama bu aşılar henüz ülkemizde rutin çocukluk aşı takvimine dahil edilmedi. Bununla birlikte, isteyenlerin aşıya kendi olanaklarıyla ulaşmaları mümkündür.

Virüsler de menenjite neden olabilir

Bazı virüsler de menenjite neden olabilir; ancak bu menenjitler bakterilere göre genellikle daha hafif seyreder. Kızamık, kabakulak ve suçiçeği gibi hastalıklara bağlı viral menenjitler ise aşılama sayesinde artık oldukça nadir görülmektedir.

Belirtiler, hayat kurtaran farkındalıklar

Menenjitin klasik üç belirtisi vardır:

Ateş, kusma ve baş ağrısı.

Ancak özellikle küçük çocuklarda tablo bu kadar net olmayabilir, bu yüzden tanı koymak zor olabilir. Bazen sadece bıngıldakta kabarıklık tek ipucu olarak karşımıza çıkar. Dikkat edilmesi gereken diğer bulgular; ışığa hassasiyet (fotofobi), havale, ense sertliği, bilinç değişiklikleridir.

Özellikle meningokok enfeksiyonlarında, vücutta basmakla solmayan morumsu döküntüler hayati bir alarmdır. Bu döküntüler bazen hastalığın ilk belirtisi olabilir ve hızla ilerleyerek ağır tablolara yol açabilir.

Tanıda kritik adım: “Belden su alma” korkusu

Menenjit şüphesinde en önemli tanı yöntemi lomber ponksiyondur. Halk arasında “belden su alma” olarak bilinen bu işlem, beyin omurilik sıvısının incelenmesini sağlar.

Uygun koşullarda yapıldığında güvenli bir işlemdir. Ancak toplumdaki yanlış inanışlar nedeniyle bu işlemden kaçınılması, tanı ve tedavide gecikmeye neden olabilir. Oysa menenjitte zaman, hayat demektir.

İngiltere’deki vakalar ne söylüyor?

İngiltere’de son dönemde görülen vakaların etkeni B tipi meningokok olarak tanımlandı. Bu tür enfeksiyonlar özellikle yurtlar, yatılı okullar ve askeri birlikler gibi toplu yaşam alanlarında daha kolay yayılabiliyor.

Bağışıklık sistemi zayıf olan bireyler ise en yüksek risk grubunda yer alıyor. Salgın durumlarında aşılama, izolasyon ve yakın temaslılara koruyucu antibiyotik verilmesi önemli stratejiler arasında yer alıyor.

Tedavide zamanla yarış

Bakteriyel menenjitte en kritik faktör, tedaviye gecikmeden başlanmasıdır. Özellikle meningokok menenjitinde süreç saatler içinde ağırlaşabilir.

Tedavide uygun antibiyotikler, yoğun destek tedavileri, şok yönetimi hayati öneme sahiptir. Erken müdahalede sonuçlar çoğu zaman yüz güldürücü olsa da, bazı durumlarda kalıcı hasarlar ya da ölüm riski söz konusu olabilir.

Peki ne yapmalıyız?

Evet menenjit nadirleşmiş olabilir ama asla “yok olmuş” bir hastalık değildir. Farkındalık, erken tanı ve aşılama ile bu ciddi hastalığın önüne geçmek mümkündür. Aslında en güçlü silahımız elimizdeki aşılar. Rutin çocukluk aşıları menenjit riskini büyük ölçüde azaltabilir. Meningokok aşıları henüz rutin programda olmasa da yaptırılması önemli bir koruyucu adım. Risk grubundaki bireylerde ek dozlar gerekebileceği de unutulmamalıdır.