Münir Bey yeniden bizlerle

GÖRKEM EVCİ - “Sanatçımız bir pazar akşamı yeniden sizlerle beraber...”

Münir Nurettin Selçuk’un, Nikogos Ağa’nın hicaz şarkısı “Niçin a sevdiğim niçin”i söylediği eski bir radyo kaydı bu anonsla başlar. Münir Nurettin’i dinlemek için o an radyo başında olmaktan, plaklarını almaktan ya da konserine gitmekten başka çarenin olmadığı, mesela cep telefonundan birkaç dokunuşla müzik dinlemenin henüz hayal bile edilemediği yıllardır. Yıllar geçer, teknoloji gelişir, müzik değişir ama Münir Bey’in her devirde sevenleri olmaya devam eder. Radyolardan, plaklardan; kasetlere, CD’lere ve nihayet çevrimiçi platformlara kadar uzanır sesi. 

Birer birer kayboldu

Bundan 15-20 yıl önce internette basit bir arama yaptığınızda yüzlerce Münir Nurettin şarkısıyla karşılaşırdınız. Onun seslendirdiği şarkılar ya da başkalarının onun bestelerini söylediği kayıtlar...  Ancak Münir Nurettin Selçuk’un kendisi gibi müzisyen olan oğulları Timur Selçuk ve Selim Selçuk’un girişimleri, Münir Nurettin şarkılarının internetten kaldırılmasına neden oldu. Bestelerinin başka sanatçılar tarafından söylenmesine de izin verilmiyor, kazara bir şarkı yüklendiğinde artık bu durumu hiddetle takip eden Münir Nurettin hayranları “Bunu henüz görmemişler” yorumları yapıyordu. Bir arkadaş ortamında, amatör bir koroda söylenmiş bir Münir Nurettin bestesi bile çarçabuk tespit ediliyor, video siliniveriyordu. Müzik şirketleri tarafından albüm olarak yüklenmiş kayıtlar da buharlaştı. İnternetteki tüm platformlarda yalnızca bir elin parmakları kadar Münir Nurettin şarkısı kalmıştı. Münir Nurettin Selçuk, neredeyse hiç yaşamamış gibi silinip gidiyordu. 

Müzik tarihi alanında çalışan, aynı zamanda klasik Türk müziği icracısı olan Dr. Öğretim Üyesi Harun Korkmaz, bu sürecin en yakın şahitlerinden. Bulduğu nadir kayıtları internet ortamına yükleyen Korkmaz’ın herhangi bir gelir elde etmediği YouTube kanalı da Münir Nurettin kaydı nedeniyle kapatılmış. 2000’lerin başında, internette bu tür kayıtlar bulunmadığından klasik Türk müziğinde 80’ler öncesine nüfuz etmenin mümkün olmadığını belirten Korkmaz, Türk müziği alanında çalışanların dinleme alışkanlıkları ve takip ettikleri üslubun erişimi kolaylaşan bu eski kayıtlar sayesinde değiştiğini kaydediyor. “İnternette olmasa meraklı bir genç, nereden bulacak bu kayıtları?” diye soran Korkmaz, Selim Selçuk’un, telif hakkını elinde bulunduran kişi olarak bu şarkıların yayımlanması için bir şey yapmadığını belirterek “Babasını silmeye çalıştı. Belli ölçüde de muvaffak oldu” diyor.

Yeniden doğdu 

Timur Selçuk, 2020 yılında; Selim Selçuk da geçtiğimiz yıl yaz aylarında hayatını kaybetti. Münir Bey’in hayattaki diğer mirasçılarının Selçuk kardeşler gibi bir tasarrufu olmadığından, ellerinde Münir Nurettin kayıtları bulunanlar yeniden yüklemeye başladılar şarkıları. Kısa sürede yüzlerce şarkıyla yeniden doğdu bu büyük ses. Meraklıları, yıllardır dinleyemedikleri şarkıları büyük bir hasretle dinlemeye başladı. “Sanatçımız,” -anonsta da söylendiği gibi- “yeniden bizlerle”... Hem de sadece pazar akşamları değil, istediğimiz her an. 

Türk müziğinde devrim yaptı

1900 yılında doğan Münir Nurettin, 10 yaşından itibaren Türk müziği eğitimi almaya başladı. Müzik bilgisini Paris Konservatuvarı’nda geliştirdi. 22 Şubat 1930’da Beyoğlu’nda bugünkü adı Ses Tiyatrosu olan Fransız Tiyatrosu’nda frak giyerek, ayakta, solo olarak, mikrofonsuz verdiği konser Türk müziği tarihinde bir “ilk” oldu. Yüzlerce bestesi bulunan Selçuk, 1981’de hayatını kaybetti. 

Hukuken tamamen yasaklayabilir 

MESAM Bilim Kurulu Üyesi Avukat Eda Salman, telif hakkının, eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl boyunca korunduğunu belirtiyor. Bu süre boyunca mirasçılar, eserin mali haklarının tamamına sahip oluyor ve manevi hakları kullanma yetkisini de taşıyor. İzinsiz kullanımlarda hak sahiplerinin yayından kaldırmayı talep etme hakkı bulunduğunu vurgulayan Avukat Salman, doğrudan yasaklama yoluna gidilmesinin tek seçenek olmadığını belirtiyor: “Bir kişi bir şarkıyı izin almaksızın yeniden yorumlayıp paylaşmış ve bu video milyonlarca izlenmiş olabilir. Böyle durumlarda o kişiyle iletişime geçmek de mümkün. Hak sahibinin, normal lisans bedelinin üç katı tutarında tazminat isteme ya da elde ettiği gelirin paylaşılmasını talep etme hakkı varken, taraflar  belli bir icracı payı vererek geliri devralmak gibi, anlaşmalara vardığı takdirde dava açmadan çözüm üretmek mümkün olabilir.” 

Her mecrada ayrı 

Peki, Münir Nurettin Selçuk şarkılarını daha önce plak ya da CD olarak basmış şirketlerin dijital mecralara yüklediği kayıtlar nasıl kaldırılabildi? Salman, anlaşmaların belli mecraları kapsayacak şekilde yapıldığını  kaydediyor.