Stres kırığının nedeni gerçekten stres mi?

Prof. Dr. Ahmet Fırat- Stres kırıkları genellikle aşırı kullanım yaralanmalarıdır. Fiziksel aktivite sırasında kemiğe çok fazla yük bindiğinde ve iyileşmesi için yeterli zaman kalmadığında ortaya çıkar. Başlangıçta kemik ödemi olarak başlar, zamanla kemiğin yüzeyinde küçük çatlaklara dönüşür.

Bu kırıklar, adından da anlaşılacağı gibi, kemiğe tekrarlayan stres uygulanmasıyla oluşur. Vücudun aynı bölümünü sık sık kullanmak veya yüksek tempolu fiziksel aktivite yapmak, kemiğin dayanıklılığını azaltır. Sporcular, askeri personel veya sürekli ayakta çalışan kişilerde sık görülür.

Kemiğe yük bindiren her türlü tekrarlayan hareket stres kırığına yol açabilir. En çok alt vücuttaki ağırlık taşıyan kemikler etkilenir:

* Kaval (tibia) ve fibula

* Ayak tarak (metatars) kemikleri

* Topuk (kalkaneus)

* Uyluk (femur)

Daha nadir olarak omurga, kalça, el ve bilek kemiklerinde de gelişebilir.

Belirtiler

* Aktivite sırasında başlayan, durdurulmadığında şiddetlenen ağrı

* Dinlenmeyle geçmeyen ağrı

* Kemiğin üzerinde hassasiyet ve hafif şişlik

* Üzerine basmakla artan sızı

Nedenleri

Stres kırıklarının başlıca sebepleri şunlardır:

* Yeterince dinlenmeden sık egzersiz yapmak

* Uygun ekipman veya rehberlik olmadan yeni spora başlamak

* Antrenman yoğunluğunu hızla artırmak

* Sert zeminlerde çalışmak veya koşmak

* Dinlenme dönemleri olmadan yıl boyunca aynı sporu sürdürmek

* Özellikle çocuk yaşta tek spora yoğunlaşmak

Risk faktörleri

Aşağıdaki durumlar stres kırığı riskini artırır:

* Koşu, basketbol, tenis, jimnastik, dans gibi sporlar

* Osteoporoz, D vitamini eksikliği, yüksek kemerli ayak veya düztabanlık

* Aşırı kilo, yeme bozuklukları veya düzensiz beslenme

Teşhis

Doktorunuz, fizik muayene ile ağrının yerini ve hareket kabiliyetinizi değerlendirir. Gerekirse röntgen, MR veya sintigrafi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır. MR, erken tanıda en duyarlı yöntemdir.

Tedavi

Tedavinin temelinde dinlenme vardır. Kemiğe binen baskının azaltılması, iyileşmenin ilk adımıdır.

* Dinlenin: Ağrıya neden olan aktiviteyi bırakın.

* Buz uygulayın: Şişliği azaltmak için soğuk kompres kullanın.

* Ağrı kesiciler: Doktorun önerdiği şekilde kısa süreli alınabilir.

* Yüksekte tutun: Yaralı bölgeyi kalp hizasından yukarıda tutun.

* Kompresyon bandajı: Şişliği hafifletmeye yardımcı olur.

* Destekleyici ekipman: Gerekirse alçı, özel bot veya ayakkabı kullanılabilir.

* Koltuk değneği: Yük binmesini azaltmak için önerilebilir.

Çoğu stres kırığı ameliyatsız iyileşir. Ancak kırık ciddi ise veya kemik yük taşıyan bir bölgede yer alıyorsa cerrahi gerekebilir.

İyileşme süreci

İyileşme genellikle 6 ila 12 hafta sürer. Bu süre boyunca spor veya yoğun fiziksel aktivitelerden uzak durmak gerekir. Ağrı hissedildiği sürece kemik kırılganlığını korur; erken dönmek yeni bir kırığa yol açabilir.

Doktorunuz onay vermeden spora veya egzersize başlamayın. Aktiviteye dönüş aşamalı olmalı, ani yüklenmelerden kaçınılmalıdır.

Korunma yolları

* Ağrı hissettiğinizde egzersizi hemen bırakın.

* Egzersiz öncesi ısınma ve sonrasında soğuma hareketlerini ihmal etmeyin.

* Her spor için doğru ekipmanları kullanın.

* D vitamini ve kalsiyumdan zengin, dengeli beslenin.

* Aktivite sıklığı ve şiddetini yavaş yavaş artırın.

* Ağrı veya şişlik fark ettiğinizde vakit kaybetmeden bir uzmana başvurun.