Tatilin yol arkadaşı şarkılar

YAVUZ HAKAN TOK - Bir dönemin yaz şarkıları muhakkak ki o günleri yaşayanların hatırındadır hâlâ. Günübirlik gezi teknesinin merdivenlerinden kendimizi cam göbeği sulara bırakırken “Birkaç gün tatile çıkmalıyım,” diyen Demet Akalın’ın sesi ya bizim ya da civardaki bir teknenin hoparlörlerinden kulağımıza çalınmıştır misal. Sahil boyunda ya bir çay bahçesinden ya bir seyyar dondurmacının arabasından yükselen Tarkan şarkısına eşlik etmişizdir biz de: “Kuzu kuzu kuzu kuzu kuzu kuzu.” Belki yol boyu sıralanmış çöp şiş-ayran lokantalarının önünde arabamızı yüksekten akan suyun altına sokarken, araba teybindeki kasette çalan şarkıda Sertab “Umudum yarınlarda, tatildeyim!” dedikçe, tatil sevincimiz ikiye katlanmıştır. Belki de aynı şarkılar bambaşka şehirlerde, bambaşka ortamlarda vermiştir bize aynı coşkuyu. Tatile gidememiş ama gitmiş kadar olmuşuzdur.

Spotify geçtiğimiz günlerde Yazlıkçılık 101 adı verilmiş bir interaktif deneyimi kullanıma soktu. Katılmak için size sorulan bir soruya cevap veriyorsunuz, bu cevaptan yola çıkan algoritma sizi önceden belirlenmiş beş yaz karakterinden biri olarak kabul ediyor ve bu atamaya uygun olarak da size özel bir yaz şarkıları çalma listesi oluşturuyor.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİRÜnlülerin Bodrum çıkarmasıHaberi Görüntüle

Günün ya da dünün bilinen şarkıları

Denemek için girdim ve bana seçmem için sunulan beş yazlıkçı aktivitesinden “yazlık keyfi”ni tercih ettim. Algoritma o dakika benim “arka koltuk dj’i” olduğuma hükmetti ve çalma listemi hazırladı. Liste çoğunlukla benim daha önce dinlediğim şarkıcılardan yola çıkarak hazırlanmış olsa da içinde ne yaz ne kış yakınından geçeceğim şarkılar da yok değil. Basit bir oyun sadece, gülüp geçmek lazım. Buna karşın arabalarda kaset ya da CD dinlediğimiz günlerde arka koltuk (ya da ön, fark etmez) dj’liği pek de öyle hafife alınacak, çalakalem yapılacak bir şey değildi, o bir gerçek. Tatil boyu arabada dinlenecek şarkılar özenle seçilir, sıralanır kaset ya da CD’lere doldurulurdu. Herkesin harcı değildi bu işi yapmak. Arabada kim olacaksa hepsinin ayrı ayrı sevdiklerinin ortak paydası tespit edilecek ki bir şarkı çıktığında kimse yüzünü ekşitmesin. Şarkılar günün ya da dünün bilinen şarkıları olsun ki tatil coşkusuyla hepsine bağır çağır eşlik edilsin. Tempo hiç düşmesin, neşe eksilmesin, araya dert keder, gam kasavet girmesin. Hangi algoritma çözebilir ki bunca denklemi? Misal Spotify’ın bana özel oluşturduğu çalma listesinde öylesi bir tatil kaseti/CD’sine asla koymayacağım türden dramatik şarkılar da var. Bir soru ve bir cevapla yapılan karakter analizi bu kadar oluyor haliyle.

Başından sonuna dinlediklerimiz

Daha ortalıkta yaz şarkıları furyası yokken, tıpkı Mazhar-Fuat-Özkan’ın “Bodrum Bodrum” şarkısındaki gibi, bir tatilden beklentimiz olsun olsun biraz duygu ve biraz uykudan ibaretken bir MFÖ albümü bütün bir yazın eşlikçisi olabilirdi. Ya “Ele Güne Karşı Yapayalnız” ya da “Vak The Rock” pekâlâ tek başına yeterdi. Olmadı bir Gündoğarken albümü. Mesela “Bir Yaz Daha Bitiyor” yazı hem başlatıp hem bitirebilir, içindeki Akdeniz kokusu en uzak şehirde, kasabada dinlerken bile buram buram burnumuza gelebilirdi. Aynı şeyi Yeni Türkü’yle hissetmek için “Akdeniz Akdeniz” albümünün adı bile yeterdi. Fikret Kızılok’un “Yana Yana” albümü dalga sesinden başka şeyin duyulmadığı sakin kumsallara, diskotek lazerlerinin karışmadığı pür yıldızlı sessiz yaz gecelerine pek yakışırdı.

Sezen Aksu’nun tam da yaz başında piyasaya çıkan “Gülümse” albümü kaç kişinin hayatında 1991 yazı denince hâlâ ilk akla gelen şey kim bilir. Tıpkı 1990 yaz aylarında istisnasız her yerde bangır bangır çalınan Aşkın Nur Yengi’nin “Sevgiliye” albümü gibi. 1995 yazında bir gece Sezen Aksu televizyonda ana haber bültenine çıkmış, yaz boyu konuşulacak ve dinlenilecek yeni albümü “Işık Doğudan Yükselir”i şarkı şarkı anlatmıştı. 1996 yılında bütün bir yazı Yıldız Tilbe’nin “Aşkperest” albümüyle geçirdiğim dün gibi aklımda. 1997 yazında Tarkan’ın “Ölürüm Sana” albümüyle sıcaklık mevsim normallerinin üstüne çıkmış, 1998 yazında tatil yolunda olan olmayan her arabadan Levent Yüksel’in “Bi’ Daha”sı duyulmuştu. Albümleri ve şimdiye kıyasla her biri epeyce uzun şarkıları başından sonuna atlamadan dinlediğimiz o yıllardan verecek örnek o kadar çok ki bu yazı yetmez. 

Zirve yapan yaz şarkıları

Yüksek tempolu, basit sözlü, akılda kalıcı şarkılarla yaza damga vurma iddiası ‘90’larda başlamış olsa da 2000’lerde ve 2010’larda zirve yaptı. Yaz şarkıları tek başına bir kategori oldu neredeyse. Her yaz başı sözgelimi Demet Akalın ya da Serdar Ortaç’tan en az bir şarkı beklenir ve mutlaka gelirdi. Ya bizzat gittiğimiz ya da gitmesek bile televizyonların magazin programları sayesinde gitmiş kadar olduğumuz ‘beach’lerde, beş yıldızlı otellerin havuz başlarında, açık hava gece kulüplerinde, dahası tatil yollarında yaz şarkıları çalınır, dinlenir, sesi yüksek, ritmi yüksek geçmeyen yaz yazdan sayılmazdı. Fikret Kızılok’un “Egoist Kumsal” şarkısında inceden dalgasını geçtiği, eleştirdiği ne varsa Sertab Erener’in aynı şarkıdan türetilmiş “Kumsalda”sında tersine dönmüş, şarkı 2001 yazında tatilcilerin milli marşı olmuştu. 2002 yazında Milli Takım’la yaşadığımız Dünya Kupası heyecanına Tarkan’ın “Bir Oluruz Yolunda” şarkısı eşlik ediyordu. “Kuzu Kuzu”suyla “Dudu”suyla Tarkan şarkıları zaten hep yaz sıcağındaydı. Yazın değişmez yakınması “Sıcak, çok sıcak,” 2003 yazında Emre Altuğ marifetiyle bir şarkı olmuştu dilimize. Sıla’nın “Kafa”sı 2010 yazında kim bilir kaç kişiye “Kafa nereye biz oraya,” dedirtti bilinmez. Dedim ya, saymakla bitmez.

Bugünün arka koltuk dj’lerinin işi zor

Ne var ki şimdilerde azaldıkça azalan odaklanma süremiz, arttıkça artan dikkat dağınıklığımız, kaydırma, geçme, atlama alışkanlıklarımız nedeniyle neredeyse hiçbir albüm, hiçbir şarkı kalıcı iz bırakacak, anı yaratacak kadar gündemde kalamıyor. Algoritmaların bize sunduklarını kendi beğenilerimizin, zevklerimizin yerine çoktan koyduk. Açtığımız çalma listelerinde de çoğu kez atlaya atlaya ilerliyoruz. Bugünün arka koltuk dj’leri ise üşenmeyip kendi çalma listelerini hazırlayanlar kuşkusuz. Milyonlarca şarkı elimizin altında. Eskisi, yenisi, yerlisi, yabancısı, insan elinden çıkanı, yapay zekânın yumurtladığı derken boğulmadan, yorulmadan bir çalma listesi hazırlamak hiç kolay bir şey değil haliyle. Kaldı ki zar zor hazırlasanız bile listedeki şarkıların çalınıp bittiği yerde algoritma dj’liği sizden devralmak için pusuda bekliyor oluyor.

2000’ler ve 2010’lardan yaz şarkıları örnek çalma listesi

HANDE YENER “Bodrum”

SERTAB ERENER “Kumsalda”

SEZEN AKSU “Yaz”

DEMET AKALIN “Tatil”

EMRE ALTUĞ “Sıcak”

ÜMIT SAYIN “Mavi Geceler”

SILA “Kafa”

AJDA PEKKAN “Resim”

TARKAN “Kuzu Kuzu”

GÖKÇE “Tuttu Fırlattı”

2026 yaz şarkıları örnek çalma listesi

MANIFEST & AJDA PEKKAN “Hileli”

CRUSH “Crush”

MABEL MATIZ “Umrum Dışı”

EMIR CAN İĞREK “Jandarmalar Gelene Kadar”

İREM DERICI “Seni Büyük İstiyorum”

GÜLŞEN “İtaat Yok”

GÖKSEL “Alev Alev”

SEZEN AKSU “Aşk Dansı”

DOLU KADEHI TERS TUT “Lafını Balla”

SILA “Hayran”