Turizm trendlerinde yapay zekâ hamlesi

SEYHAN AKINCI - Tatil demek birçoğumuz için uzun yıllar boyunca yazlıkta ya da memleketlerimizde geçirdiğimiz uzun ve güneşli haftalar demekti. Uzun tatillerin yerini mikro tatiller, tatil planlarının yerini yapan evin büyüklerinin yerini yapay zekâ aldı. Her yıl 15-22 Nisan tarihleri arasında kutlanan Turizm Haftası nedeniyle Yeditepe Üniversitesi Turizm İşletmeciliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Demet Genceli ile gece turizminden bagajsız seyahate, AI destekli tatil planlamalarından role-play tatil kavramına turizmde trendleri konuştuk.

Turizmde son dönemde AI destekli seyahat planlama öne çıkıyor. 2024’te AI ile seyahat planlayan oranı bazı çalışmalarda yüzde 10–15 seviyesindeyken, 2025’te yüzde 40’ın üzerine çıktı. AI’ın etkisi turizme nasıl yansıyor? Her yaştan gezgin için geçerli mi?

Yapay zekâ (AI) destekli seyahat planlamaları turizmde karar alma süreçlerini kökten dönüştüren bir gelişme olarak öne çıkıyor. Bu dönüşümün en belirgin etkisi, turist davranışlarında gözlemleniyor. Turistlerin geçmiş seyahatlerindeki tercihleri, örneğin butik ya da resort otel seçimleri, bütçe aralıkları, ilgi alanları yani kültür, alışveriş ya da gastronomi alanında yaptıkları aramalar gibi seyahat davranışları analiz edilerek son derece kişiselleştirilmiş öneriler sunuluyor, bu da turizmde kitlesel yani herkese uygulanabilecek standart deneyimlerden bireye özel deneyimlere doğru güçlü bir kayışı beraberinde getiriyor. Oteller, havayolları ve çevrim içi seyahat platformları da yapay zekâ sayesinde talep tahmini, dinamik fiyatlandırma ve müşteri segmentasyonu gibi alanlarda veri odaklı kararlar alabiliyor. Akıllı rehber uygulamaları, anlık tercüme sistemleri, AI destekli keşif araçları gibi yenilikler, turistlerin destinasyonla kurduğu etkileşimi daha zengin ve erişilebilir hâle getiriyor. Ayrıca yapay zekâ, daha az yoğun destinasyonlar önermek veya daha sürdürülebilir rotalar oluşturmak gibi işlevlerle sürdürülebilir turizm açısından da önemli bir araç olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte yapay zekânın etkisi tüm yaş gruplarında aynı değil. Genç kuşaklar, AI araçlarını seyahat planlamasının doğal bir parçası olarak kullanıyor. Orta yaştakiler hibrit bir karar verme süreci içinde. Daha ileri yaş gruplarında ise AI kullanımı görece sınırlı. Ancak basit ve kullanıcı dostu uygulamalarla kullanım giderek artıyor.

Mikro tatiller trend olarak karşımıza çıkıyor. Tatilciler neden mikro tatillere yöneliyor? Ülkemizde öne çıkan mikro tatil destinasyonları hangileri? 

İnsanların artık uzun tatil için zamanı, bütçesi ve enerjisi yok. Ya da hepsi aynı anda yok. Yoğun iş temposu, ekonomik dalgalanmalar ve ani plan yapma isteği birleşince ‘3-4 gün kaçıp gelmek’ çok daha cazip hâle geliyor. Bir de sosyal medyanın ve influencerların etkisi var; insanlar yeni yerler görmek istiyor veya bazı yerleri özellikle merak ediyor ama bunu kısa, sık ve pratik şekilde yapmak istiyor. Yılda bir büyük tatil yerine yılda birkaç küçük kaçamak modeli öne çıkıyor. İlkbahar ve bayram dönemleri de bunun için ideal. Türkiye’de bu dönem için en popüler mikro tatil rotalarından biri Sapanca. Doğa içinde, göl kenarında 2-3 gün kafa dinlemek için birebir. Benzer şekilde Abant ve Yedigöller de baharda inanılmaz güzel oluyor. İstanbul’un içinde Riva, Polonezköy, Ağva, Şile gibi yerler de vakti sınırlı olanlar için birer kaçış rotası. Alaçatı ilkbaharda yazın kalabalığı gelmeden en keyifli hâlini yaşıyor. Aynı şekilde Bozcaada da çok tatlı bir alternatif. Eğer ‘deniz + tarih + sakinlik’ diyorsanız Kaş bu dönemde harika oluyor. 

Yemek atölyesinden çiftlik hayatına farklı deneyimler

Deniz-kum-güneş üçlüsünden sıkılanlar deneyim odaklı tatil arıyor. Ülkemizde bu alanda örnekler var mı?

Role play tatil, “Ben nereye gittim?”den çok “Ben orada kim oldum?” sorusunun öne çıktığı yeni bir tatil anlayışı. Bu yüzden de giderek daha fazla insanın ilgisini çekiyor. Deniz-kum-güneş üçlüsünden sıkılan insanlar artık bir hikâyesi olan, asla unutamayacakları anlamlı ve deneyim odaklı tatil arıyorlar. Bir de şehir hayatından kaçıp ‘başka biri olma’ hissi bireylere çok çekici geliyor. İnsanlar artık ‘görmekten’ ve gördüklerini fotoğraflamaktan çok yaşamak ve hissetmek istiyor. Türkiye’de bunun örnekleri var ama adı yeni yeni konuyor. Şirince’de köy hayatı deneyimlenebilecek butik konaklamalar var; bağ bozumuna katılabiliyorlar. Kapadokya’da mağara otellerde kalıp balon turu, seramik atölyesi gibi aktivitelerle farklı deneyimler kazanabiliyorlar. Kaz Dağları tarafında ise doğa içinde eko yaşam deneyimi sunan yerler var; toprakla uğraşıyorsun, üretime katılıyorsun. Biraz daha gastronomi içermesini isteyenlere Alaçatı ya da Bodrum’da düzenlenen yemek atölyeleri var; orada turist değil, gerçekten mutfağın bir parçası oluyorsun. Hatta bazı çiftliklerde sabah erken kalkıp hasat yapıp sonra kendi yemeğini pişirdiğin deneyimler de var. 

Doç. Dr. Demet Genceli

Bagajsız seyahat yükseliyor

Son dönemlerde tatilciler kıyafet kiralayarak bagaj derdi taşımadan seyahat ediyor. Bu trendin sürdürülebilir turizm anlayışı ve tüketim alışkanlıklarımızı da dönüştürdüğünü söyleyebilir miyiz? 

Bu trendi sürdürülebilir turizmin parçası olarak görmek mümkün ama sadece çevre değil, tüketim kültürü açısından da ciddi bir değişim var. İnsanlar artık her seyahat için kıyafet alma alışkanlığından uzaklaşıp, gittikleri yerde ihtiyaca göre kiralama yapıyorlar. Bu da hem tüketimin yarattığı atığı azaltıyor hem de sahip olmak yerine kullanmak mantığını güçlendiriyor. New York, Paris ve Tokyo gibi şehirlerde günlük ya da haftalık kıyafet kiralama servisleri var hatta bazı platformlar valizini otele önceden gönderiyor. Kayak merkezlerinde insanlar ekipman taşımak yerine oradan kiralıyor, aynı mantık şehir ve resortlara yayılıyor. Türkiye’de henüz çok yaygın değil ama benzer mantıkta gelişmeler var. Bodrum ve Çeşme gibi destinasyonlarda butik mağazalar ve bazı girişimler, kısa süreli kıyafet veya plaj ürünü kiralama seçenekleri sunmaya başladı. Bir de bagajsız seyahat eden biri daha az eşya ile daha esnek hareket ediyor, düşük maliyetli uçuşları daha rahat kullanıyor ve seyahati daha spontane hâle geliyor. Bu trend seyahatin kendisini daha hafif, hızlı ve deneyim odaklı hâle getiriyor.

“Gecenin kendisini deneyimlemek için seyahat ediyorlar”

Peki, gece turizminde neler öne çıkıyor? 

Gece turizmi (noctourism) aslında turizmin ‘gündüzle sınırlı olmadığı’ yeni bir anlayışı yansıtıyor. İnsanlar sadece gece hayatı için değil, gecenin kendisini deneyimlemek için seyahat ediyorlar. Mesela yıldız gözlemi, kuzey ışıkları, gece safarileri, ay ışığında yürüyüşler ya da müze ve şehirlerin gece turları oldukça popüler. Bir de sıcak destinasyonlarda gündüz sıcağından kaçıp akşam saatlerinde gezmek daha konforlu olduğu için gece aktiviteleri artıyor. Restoranlardaki organizasyonlar, özel yemekler, açık hava etkinlikleri, kültürel gösteriler geceye kayıyor.