Uyarlıyorum öyleyse varım

SEYHAN AKINCI - “Aşk-ı Memnu” fırtınasından sezonlarca süren “Yaprak Dökümü” efsanesine, Aydan Şener’i gözümünüzün önüne getirmeden okuyamadığımız “Çalıkuşu”ndan Nahid Sırrı Örik’i yeni okurların keşfetmesine yol açan güncel örneklere uyarlamalar öylesine önem kazandı ki artık özel bir başlıkla uyarlamaları görüyor, onları izlemek için notlarımızı alıyoruz. Oscar’a göz kırpan “Hamnet”ten Édouard Louis’nin romanından sahneye taşınan “Bir Kadının Kavgaları ve Dönüşümleri”ne uyarlama evreni yine oldukça davetkâr. Oyun dünyası da bu fırsatı kaçırmıyor. Popüler video oyun serilerinden uyarlanan yapımlar beyaz perdeye taşınıyor.

Edebiyat bu sahneyi sevdi

Yaz başı... Moda Sahnesi’nde Onur Ünsal’ı izleyeceğimiz “Babamı Kim Öldürdü” oyunu için bekliyoruz. Heyecanımız her zamankinden yüksek. Hikâyenin sahibi Fransız yazar Édouard Louis de aramızda olacak. Birazdan çevirmeni Ayberk Erkay ile içeri süzülüyor. Tıpkı metinlerindeki gibi zarif ve dokunaklı... Onur Ünsal’ı henüz sahnede izlemediyseniz bu oldukça iyi bir başlangıç olabilir ya da yine Édouard Louis’nin metninden uyarlanarak sahneye taşınan “Bir Kadının Kavgaları ve Dönüşümleri”nin perde açmasını bekleyebilirsiniz. Oyun, 29. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında 25-26 Ekim’de Moda Sahnesi’nde.

Edebiyatın güncel sahnesi hâline gelen tiyatro salonlarında Paul Auster’ın başyapıtından uyarlanan “New York Üçlemesi”, festivalin en heyecan verici prodüksiyonlarından biri olarak öne çıkıyor. Oyun 21-22 Kasım’da Zorlu PSM’de.

Fransız yazar Gustave Flaubert’in “Madam Bovary”sini ‘21. YY’ın feminist sesi’ olarak karşımıza çıkaran “Bovary” 8-9 Kasım’da sahnelenecek. Festivalin bir diğer uyarlama başyapıtı ise Goethe’nin “Faust”u... Ayşe Emel Mesci rejisiyle Ankara Devlet Tiyatrosu tarafından sahneye taşınan yapım, 18-19 Kasım’da İstanbul Devlet Tiyatrosu Mecidiyeköy Büyük Sahne’de seyirciyle buluşacak.

Alper Canıgüz’ün aynı adlı romanından uyarlanan “Cehennem Çiçeği”, 7-8 Kasım’da Alan Kadıköy’de perde açacak.

Kitaplardan uyarlanan filmler kazandırıyor

Edebiyat uyarlamalarının altında yatan motivasyonu veriler ortaya koyuyor. Frontier Economics’e göre kitaplardan uyarlanan filmler, orijinal senaryolardan yüzde 53 daha fazla gelir elde ediyor ve dünyanın en çok hasılat yapan filmlerinin yüzde 70’i kitaplara dayanıyor. Hâl böyle olunca edebiyat ve sinemanın kesiştiği alanlar giderek güçleniyor. Frankfurt Kitap Fuarı’ndaki etkinliklerden biri olan ‘Book-to-Screen Day’ de bunun örneklerinden. 2006’dan bu yana Berlinale Film Festivali’nin ortak yapım marketinin içinde düzenlenmeye başlanan Books At Berlinale platformu ve Cannes Film Festivali bünyesinde düzenlenen Shoot the Book ve Venedik Film Festivali’nin yapım marketinin parçası olan Book Adaptation Rights Market da uyarlamanın sektör içerisinde payının nasıl büyüdüğünü ortaya koyuyor. Bu yıl 32’ncisi düzenlenen Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali’nin Edebiyat Uyarlaması Uzun Metraj Senaryo Yarışması da öne çıkan örneklerden. Festivalde bu yıl Edebiyat Uyarlaması Uzun Metraj Senaryo Yarışması’nda ödül Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın aynı adlı romanından Pınar Arıkan’ın uyarladığı “Kesik Baş”a giderken Orhan Eskiköy, aynı adlı kendi öyküsünden uyarladığı “Selvi”yle Jüri Özel Ödülü’ne uzandı.

“Platformlar izleyiciyi ‘hız rejimi’ne soktu”

Ursula Project kurucusu Hazal Baydur, uyarlamaların son yıllardaki yükselişi ile ilgili şunları söylüyor: “Uyarlamaların bugünkü yükselişi yalnızca içerik ihtiyacından ibaret değil, izleme alışkanlıklarımızın dönüşümünün de bir yansıması. Streaming platformları izleyiciyi bir tür ‘hız rejimi’ne soktu diyebiliriz. Bir zamanlar TV kanallarının sunduğu birkaç diziden seçim yaparken şimdi sonsuz seçenek içinde kendimize uygun olanı buluyor, çoğu zaman bir sezonu tek bir günde tüketip ertesi gün yeni bir hikâye arıyoruz. Bu hız, sıfırdan özgün senaryo üretimini giderek daha kırılgan hâle getiriyor. Oysa edebiyat uyarlamaları hem üretim ekonomisi açısından güvenli bir liman hem de kültürel meşruiyet sağlayan bir alan. Çünkü güçlü hikâyeler, denenmiş karakterler ve toplumsal hafızada yeri olan temalar sunuyor kitaplar. Bu hem riskleri azaltıyor hem de küresel pazarlarda satış ve görünürlük ihtimalini artırıyor. Kitap, yapımcıya hazır bir dramatik evren sunuyor, seyirciye ise edebiyatın derinliğini ve saygınlığını taşıyor. Bu yüzden uyarlamaların yükselişi, yalnızca bugünün içerik pazarına verilmiş pragmatik bir cevap değil, aynı zamanda sanatın farklı formlarının birbirine eklemlendiği, modern kültürün çok katmanlı tüketim pratiklerini açığa çıkaran kalıcı bir dönüşüm.”

Video oyunlarından ekrana taşınanlar

Basit piksellerle başlayan video oyunlarının gelişimi öylesine hızlandı ki gelinen nokta baş döndürücü. Çoğalan interaktif oyunlar alana ilgiyi de artırıyor. Tüm bunlar yapımcıların video oyunlarını uyarlama iştahını kabartmışa benziyor. Game of the Year ödülü sahibi “The Witcher” 2019’da dizi olarak ekranlara gelmeye başladı. “The Witcher”, oyunlardan yapılmış dizi ve film uyarlamaları arasında en başarılılarından kabul ediliyor. 1996’da Biohazard adıyla Japonya’da piyasaya sürülen “Resident Evil”, sadece filmlere değil çizgi romanlara ve animasyonlara da uyarlandı. Başrolünde Angelina Jolie’nin olduğu “Lara Croft: Tomb Raider” filmi günümüzde hâlâ bir video oyunundan uyarlanan en başarılı filmler arasında gösteriliyor. Pedro Pascal ve Bella Ramsey’i buluşturan “The Last of Us” 2013’te Naughty Dog tarafından geliştirildi. 2023’te HBO tarafından uyarlanan dizi hem oyunun tutkunları hem de hikâyenin yeni izleyicileri tarafından çok sevildi. Amazon Studio tarafından uyarlanan “Fallout” ise Bethesda Softworks’ün popüler video oyun serisinden ekranlara taşındı.

Rekortmen Super Mario devam filmiyle dönüyor

İlk filmiyle gişe rekorları kıran “Super Mario Bros. Movie”nin devamının duyurusu sonbaharın en büyük haberlerinden biriydi. “Super Mario Galaxy Movie” 3 Nisan 2026’da sinemalarda olacak. Sinema ve dijital platformda aynı anda gösterime giren “Mortal Kombat” gişede büyük bir başarı yakalamıştı. Bu, devam filminin kaçınılmaz olduğu anlamına geliyordu. “Mortal Kombat II” 15 Mayıs 2026’da beyazperdeye gelecek. “Street Fighter”, yıllar içinde birçok kez ekrana uyarlanan dövüş oyunu serilerinden biri oldu. Oyun yepyeni bir uyarlamayla 16 Ekim 2026’da sinemalarda olacak.

2026'da neler izleyeceğiz?

ChrIstopher Nolan’dan “The Odyssey”

Christopher Nolan tarafından yazılan, yönetilen ve yapımcılığı üstlenilen, Homeros’un aynı adlı destanının uyarlaması olan “The Odyssey”nin 17 Temmuz 2026’da vizyona girmesi bekleniyor. Film, Tom Holland, Zendaya, Robert Pattinson, Matt Damon, Anne Hathaway, Charlize Theron ve Lupita Nyong’o’lu oyuncu kadrosuyla şimdiden heyecan uyandırmayı başardı.

Jane Austen iki romanıyla geliyor

Bu yıl 250’inci yaşını kutladığımız Jane Austen yüz yıllara meydan okumaya devam ediyor. Austen’in romanlarından uyarlanan iki yapım 2026’da izleyicilerin beğenisine sunulacak. Henüz yayın tarihi açıklanmayan “Gurur ve Önyargı” dizisinin yönetmeni Euros Lyn, senaristi ise Dolly Alderton. “Akıl ve Tutku” da yine yayın tarihi belli olmayan Jane Austen uyarlamalarından biri.

“Uğultulu Tepeler” kışı ısıtacak

Emily Brontë’nin “Uğultulu Tepeler” adlı eseri 13 Şubat 2026’da sinemalarda gösterime girecek. Emerald Fennell tarafından yazılıp yönetilen bu uyarlamanın oyuncu kadrosunda Margot Robbie, Jacob Elordi, Shazad Latif, Alison Oliver ve Hong Chau yer alıyor.

“Gazap Üzümleri”ni yeniden okuma zamanı

Henüz tarihi netleşmeyen işlerden biri de John Steinbeck’ten “Gazap Üzümleri”... AMC’de yayınlanacak işin yönetmeni Rolin Jones. John Steinbeck’ten uyarlanan bir diğer yapım ise Zoe Kazan’ın yazıp yapımcılığını üstlendiği “Cennetin Doğusu”. Dijital platformda yayınlanacak dizinin tarihi de henüz netleşmiş değil.

Yakışıklı canavar Jacob ElordI

Guillermo del Toro’nun, Mary Shelley’nin efsanevi romanı “Frankeştayn”dan uyarladığı aynı adlı filmi festivallerde görücüye çıksa da bu ay beyazperdede ve ardından dijital platformda genel izleyicinin karşısına çıkacak. Filmde Victor Frankenstein rolünde Oscar Isaac, canavar rolünde ise Jacob Elordi’yi izleyeceğiz.

Agatha ChrIstIe dört yapımla ekranda

Agatha Christie gelecek yıla damga vuracak desek yanlış olmaz. 2026’da “The Seven Dials Mystery-Yedilerin Gizemi”, “Endless Night-Geceyarısı Cinayeti”, “Tommy ve Tuppence” ve “Miss Marple” ünlü polisiye yazarının satırlarından ekranlara taşınacak işler arasında.