Akşam kullanılan filtreli gözlükler uyku düzenini destekleyebilir mi?
05.02.2026 - 16:00 | Son Güncellenme:
Akşam saatlerinde telefon, tablet ve bilgisayar ekranlarına maruz kalma süresinin artmasıyla birlikte “mavi ışık” kavramı da günlük yaşamın bir parçası haline geldi. Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Serkan Biliş, son dönemde özellikle amber (kehribar) ve kırmızı tonlu filtreli gözlüklerin popülerleşmesinin, bu ürünlerin gerçekten tıbbi bir gereklilik mi yoksa bir trend mi olduğu sorusunu gündeme getirdiğini söyledi.
Uykuya dalma süresini uzatıyor
Akşam saatlerinde maruz kalınan ışığın etkisinin çoğu zaman yanlış anlaşıldığını belirten Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Serkan Biliş’e göre mesele göz dokularının zarar görmesinden çok, vücudun biyolojik saatinin etkilenmesiyle ilgili. Güneş ışığının içeriğinde bulunan kısa dalga boylu mavi spektrum, gündüz saatlerinde son derece önemli fizyolojik işlevlere sahiptir. Bu ışık uyanıklığı artırır, bilişsel performansı destekler ve ruh hali düzenlenmesine katkı sağlar. Ancak aynı mavi spektruma gece saatlerinde maruz kalınması, gözdeki ışığa duyarlı özel hücreler aracılığıyla beyne gündüz sinyali gönderilmesine neden olabilir. Bu durum uyku hormonu melatoninin salgılanmasını geciktirebilir ve uykuya dalma süresini uzatabilir. Op. Dr. Serkan Biliş, burada söz konusu olan etkinin retina hasarı değil, biyolojik zamanlamanın kayması olduğunu vurguluyor.
Camın renginden çok optik özellikleri önemli
Piyasada “mavi ışık gözlüğü” olarak sunulan ürünlerin aynı özellikte olmadığını belirten Dr. Biliş, camın renginden çok optik özelliklerinin önemli olduğunu ifade ediyor. Bilimsel açıdan belirleyici olan, lenslerin hangi dalga boylarını ne oranda geçirdiğini gösteren spektral geçirgenlik özellikleridir. Sarı tonlu filtreler kısa dalga boyunun bir kısmını azaltarak daha çok görsel konfor sağlar. Amber filtreler, özellikle 480 nanometre altındaki mavi spektrumu yüksek oranda azaltabildiği için akşam saatlerinde melatonin baskılanmasını azaltmaya yardımcı olabilir. Kırmızı filtreler ise mavi ve yeşil dalga boyunun önemli bölümünü keserek düşük ışık ortamı hissi oluşturur ve uykuya geçiş döneminde tercih edilebilir. Bu tür gözlükler göz hastalıklarını önleyen tıbbi cihazlar değil, ışık maruziyetinin zamanlamasını düzenlemeye yardımcı optik araçlar olarak değerlendirilmelidir
Koyu cam tek başına koruyucu değil
Renkli camlarla ilgili sık yapılan bir hataya da dikkat çeken Op. Dr. Serkan Biliş, koyu camın tek başına koruyucu anlamına gelmediğini söylüyor. Ortam daha karanlık algılandığında pupilla fizyolojik olarak genişleyebilir. Bu durum normaldir; ancak dış ortamda kullanılan gözlüklerin mutlaka UV koruması sağlaması gerekir. UV400 standardı veya eşdeğer koruma sunmayan renkli camlar güneş altında koruyucu değildir. Bu konu sirkadiyen gözlüklerden çok güneş gözlüğü güvenliği ile ilgilidir.
Destekleyici olabilir
Akşam saatlerinde yoğun ekran maruziyeti olan kişilerde, vardiyalı çalışanlarda veya uykuya dalma güçlüğü yaşayan bireylerde bu tür filtrelerin, uygun yaşam alışkanlıkları ile birlikte kullanıldığında destekleyici olabileceğini belirten Dr. Biliş, dijital göz yorgunluğunun en sık nedenlerinin ise az göz kırpma, göz kuruluğu, uzun süre yakın odaklanma ve uygun olmayan ortam aydınlatması olduğunu hatırlatıyor. Bu nedenle yalnızca gözlük kullanımının tüm şikâyetleri ortadan kaldırmasının beklenmemesi gerektiğini ifade ediyor.
Uyku düzenini desteklemenin en etkili yolları var
Op. Dr. Serkan Biliş’e göre uyku düzenini desteklemenin en etkili yolu, sabah saatlerinde doğal gün ışığına maruz kalmak, akşam saatlerinde loş ve sıcak tonlu aydınlatma tercih etmek ve yatmadan önce ekran süresini azaltmak gibi ışık hijyeni alışkanlıklarını benimsemekten geçiyor. Gerektiğinde akşam saatlerinde spektral filtreli gözlükler bu sürece yardımcı olabilir. Op. Dr. Serkan Biliş, bu ürünlerin ne yalnızca bir moda unsuru ne de tek başına bir tedavi yöntemi olduğunu belirterek, doğru zamanda ve doğru şekilde kullanıldıklarında modern yaşamın artan yapay ışık yükünü dengelemeye yardımcı olabileceklerini ifade ediyor. Devam eden uyku sorunları olan kişilerin ise mutlaka bir uzmana başvurması gerektiğini sözlerine ekliyor.
