Kazada kör oldu, kök hücreyle yeniden görmeye başladı! Bilim körlüğe çözüm mü buluyor?
17.06.2026 - 16:23 | Son Güncellenme:
Phil Durst, Alabama'daki bir restoranda endüstriyel bulaşık makinesinin önünde dururken hayatının en kötü anını yaşadı. Makinenin hortumu yerinden fırlayıp yüzüne güçlü bir deterjan püskürttü. Gözlerini saniyeler içinde su musluğuna soktu, ardından limon sıkmasını istedi; belki asidik sıvı, gözünü yakan kimyasalı dengeleyebilirdi. Hiçbiri işe yaramadı. Gözlerini açtığında karşısında sadece karanlık vardı.
O gün, 54 yaşındaki Durst'ın hayatı tamamen değişti. Doktorlar ona bir daha asla göremeyeceğini söyledi. Ama yıllar sonra, bilim kurgu filmlerinden fırlamış gibi görünen birtedavi sayesinde Durst, gözünden tekrar ışık görmeye başladı.
Gözün kendi kendini onaran gizli gücü
Korneamız, göz bebeğimizin üzerini kaplayan, kubbe şeklinde şeffaf bir tabaka. Aslında her gün toza, mikroplara, güneşin ultraviyole ışınlarına ve göz kırpmanın mekanik etkisine karşı küçük çaplı zararlar görüyor. Bunu fark etmeyiz çünkü sağlıklı bir gözde, limbal epitel hücreleri adı verilen kök hücreler korneayı sürekli onarır. Durst'ın kazası bu onarım mekanizmasını tamamen yok etmişti. Sol gözündeki kök hücrelerin neredeyse tamamı zarar görmüştü; göz kapağı ile göz küresi birbirine yapışmaya başlamış, en küçük göz hareketi bile dayanılmaz bir sancıya dönüşmüştü.
Kök hücreyle kornea onarımı
Harvard Tıp Fakültesi'ne bağlı Massachusetts Eye and Ear hastanesinde göz cerrahı Ula Jurkunas, yıllar süren araştırmasının sonunda hayvansal ürün içermeyen, FDA standartlarına uygun bir kök hücre tedavisi geliştirdi. Yöntem, hastanın sağlam gözünden alınan az miktarda kök hücrenin laboratuvarda iki hafta boyunca çoğaltılmasına dayanıyor. Sonuçta bir bozuk para büyüklüğünde, hücrelerden oluşan ince bir tabaka elde ediliyor ve bu tabaka, insan saçından ince dikişlerle hasarlı korneanın üzerine naklediliyor.
2018'den 2023'e kadar Jurkunas ve ekibi bu yöntemi, tek gözünde ağır kornea hasarı bulunan 14 hastaya uyguladı. Durst da bu hastalardan biriydi. Sonuçlar Nature Communications dergisinde yayımlandı: 18 ay sonra yapılan kontrollerde 14 hastanın 10'unda kornea tamamen onarılmış, görme netliği belirgin şekilde artmıştı.
Bir şeyler görmeye başladı
Tedaviden sonraki ilk haftada Durst, sol gözüyle yeniden bir şeyler görmeye başladı. Görüntü hâlâ bulanık suya bakar gibiydi ama elindeki kutudaki yazıyı seçebiliyor, karşı binayı fark edebiliyordu. Daha da önemlisi, aylar süren dayanılmaz ağrısı tamamen geçmişti.
Benzer bir mucize 75 yaşındaki Carole Cocozza için de gerçekleşti. 2013 yılında geçirdiği zona virüsü sağ gözünün korneasını tamamen örtmüş, sadece ışığı hayal meyal seçebiliyordu. Ameliyattan günler sonra şekiller ve gölgeler görmeye başladı; bugün gözü yaklaşık yüzde 80 oranında iyileşmiş durumda ve yüzüne yakın tuttuğu bir kitabı okuyabiliyor.
Cleveland'da 36 yıllık deneyime sahip göz cerrahı Thomas Steinemann, bu tedavinin henüz FDA onayının ikinci aşamasında olduğunu ama sonuçların oldukça umut verici olduğunu belirtiyor: çalışmaya katılan hastalarda yaklaşık iki yıl sonunda başarı oranı yüzde 90'a yaklaşıyor.
Sıra retinada ve görme sinirinde mi?
Araştırmacılar şimdi bu yöntemin gözün diğer katmanlarında da işe yarayıp yarayamayacağını sorguluyor. Dünya çapında 8 milyondan fazla insanı etkileyen yaşa bağlı maküler dejenerasyon, retinadaki hücrelerin bozulmasıyla ortaya çıkıyor. Görme sinirine zarar veren ve dünya genelinde 4 milyondan fazla kişiyi kör eden glokom hastalığı için de benzer kök hücre yaklaşımları test ediliyor.
Jurkunas'ın bir diğer hedefi, sadece tek gözü sağlam olan hastalarla sınırlı kalmamak. Bu yüzden vefat eden donörlerden alınan kök hücrelerle çalışıyor; ancak bu yöntemde bağışıklık sisteminin yabancı hücreleri reddetme riski var. Gen düzenleme alanındaki gelişmeler, bu sorunu da çözebilecek bir kapı açıyor.
Eskisi gibi değil ama yeniden bir hayat
Durst artık eskisi gibi saatlerce kitap okuyamıyor; gözleri çabuk yoruluyor. Ama acısı dindiği için özgürlüğünü yeniden kazandığını söylüyor. Yıllardır "bir gün her büyük göz kliniğinde bu tedavi olacak" umuduyla yaşıyor; ona göre bu, sadece bir tıbbi başarı değil, kaybedilen bir hayatın yeniden inşası. Bilim, körlüğü tamamen ortadan kaldırmaya henüz hazır değil. Ama Phil Durst ve Carole Cocozza'nın hikâyeleri, karanlıkta kalan milyonlarca insana küçük ama gerçek bir ışık huzmesi sunuyor.
