Nobel ödüllü fizikçi formülü 50 yıl önce verdi! Menüden yemek seçemeyenler uygulasın
04.06.2026 - 13:50 | Son Güncellenme:
Her zamanki o çok sevdiğiniz, lezzetinden emin olduğunuz tabağı mı söylemelisiniz, yoksa menüden yepyeni bir lezzet seçip daha iyisini bulma umuduyla risk mi almalısınız? İşte günlük hayatta çoğumuzun sıklıkla yaşadığı bu kararsızlık anı, bilim dünyasında devasa bir algoritmanın temelini oluşturuyor. Üstelik bu can sıkıcı ikilemi kuantum elektrodinamiği üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan ve 1965 yılında Nobel Fizik Ödülü’nü kazanan efsanevi fizikçi Richard Feynman çoktan çözdü.
Her şey 1970'li yıllarda Richard Feynman'ın arkadaşı Ralph Leighton ile birlikte Glendale California'da bulunan Indra adındaki bir Tay restoranına gitmesiyle başladı. Ralph Leighton menüye bakarken sürekli sipariş ettiği favori yemeği zencefilli tavuk ile menüdeki yeni bir seçeneği denemek arasında kararsız kaldı.
Arkadaşının yaşadığı bu karar felcini gören Feynman, cebinden bir kağıt parçası çıkardı ve olasılık teorilerini kullanarak restorandaki en doğru seçimi yapmayı sağlayacak o meşhur matematiksel formülü peçeteye karaladı. Onun sıradan insanlardan en büyük farkı, karşılaştığı her günlük problemi evrensel bir matematiksel bilmeceye dönüştürme yeteneğiydi.
Bilim insanları onun o dönem kendi kişisel notlarında bıraktığı bu pratik çözümü yıllar sonra laboratuvar ortamlarında gelişmiş bilgisayar simülasyonlarıyla inceledi ve yapılan araştırmalar Feynman’ın yazdığı teorinin kusursuz bir şekilde doğru olduğunu kanıtladı.
Bilim dünyasında bu problem Keşif ve Sömürü İkilimi yani orijinal adıyla Exploration vs. Exploitation olarak adlandırılıyor. Temel mantık tamamen elinizdeki mevcut iyi seçeneği kullanmaya devam etmek (sömürü) ile daha iyisini bulmak adına risk alıp yeni şeyler denemek (keşif) arasındaki dengeye dayanıyor.
Yakın zamanda bir bilimsel dergide yayımlanan kapsamlı bir araştırmada iki binden fazla katılımcıyla yapılan deneyler de insanların farkında olmadan tam olarak Feynman'ın belirlediği modele çok yakın bir strateji izlediğini ortaya koydu. Peki bu formüle göre ne zaman yeni bir şey denemeli, ne zaman eski gözdemize sadık kalmalıyız?
Eğer bir şehre veya restorana ilk kez gidiyorsanız ve önünüzde orada geçireceğiniz uzun bir zaman varsa algoritma tamamen keşif modunu öneriyor. Yeni şeyler denemekten korkmamalısınız çünkü başta bulacağınız harika bir lezzet sonraki tüm ziyaretlerinizde size büyük bir memnuniyet kazandıracak.
Nobel ödüllü bir fizikçinin Tay restoranında başlattığı bu matematiksel akıl yürütme, bugün yapay zeka algoritmalarından internetteki reklam optimizasyonlarına, hatta hayatta doğru eşi veya işi seçme kararlarımıza kadar rehberlik ediyor.
