F1 sadece bir yarış değil

Hafta sonu Formula 1 yarışını izlemek için Bakü’deydim. Muazzam bir yarış oldu. George Russell, son turlarda Max Verstappen’in nefesini ensesinde hissetmesine rağmen yalnızca 0.196 saniye farkla çizgiyi ilk sırada geçti. Fakat Bakü’de izlediğim yalnızca iyi bir yarış değildi. Formula 1 ekonomisine de yakından tanık oldum. SOCAR Türkiye’nin davetlisi olarak izlediğim Formula 1 artık bir spor müsabakası olmaktan çıkıp dev bir endüstriye dönüşmüş.

Pistte yaşanan mücadele aslında çok daha büyük bir ekonomik organizasyonun vitrini. Yayın hakları, sponsorluklar, takım gelirleri, bilet satışları, kurumsal ağırlama paketleri ve yarış düzenleme ücretleri milyarlarca dolarlık bir ekonomi yaratmış. Formula 1’in sahibi Liberty Media’nın 2025 verilerine göre organizasyonun yıllık geliri yaklaşık 3.9 milyar dolara ulaşmış durumda.

Daha önemlisi, bu ekonomik faaliyet yalnızca Formula 1 şirketi ve takımlarla sınırlı değil. Bir Grand Prix; otelleri, restoranları, havayollarını, taksileri, alışverişi, etkinlik sektörünü ve profesyonel hizmetleri aynı anda harekete geçiriyor.

Bakü’de bunun iyi bir örneğini gördüm. Formula 1’in Azerbaycan ekonomisine katkısı bugüne kadar yüz milyonlarca dolarla ifade ediliyor. Yarış için gelen turistler, ekipler, medya mensupları ve sponsorların harcamaları şehir ekonomisine yayılıyor. Ama Formula 1’in asıl değeri belki de bunun ötesinde.

Çünkü Formula 1 aynı zamanda dünyanın en etkili şehir tanıtım araçlarından biri. Bakü’deki yarış şehrin bir köşesinde ayrı bir pistte değil, şehrin merkezinde bu yarış için ayrılan caddelerde yapılıyor. Yarış boyunca ekranda yalnızca otomobilleri görmüyoruz. Bakü’nün bulvarını, tarihi merkezini, modern mimarisini ve Hazar Denizi’ni de izliyoruz. Şehir, milyarlarca dolarlık küresel yayın ağının içinde kendisini pazarlıyor.

Bu nedenle ülkeler Formula 1 takvimine girmek için birbirleriyle yarışıyor. Özellikle Körfez ülkeleri Formula 1’i turizm ve ekonomiyi çeşitlendirme stratejisinin parçası olarak görüyor. Abu Dabi’nin Yas Adası projesi bunun en çarpıcı örneklerinden biri. Las Vegas Grand Prix’sinin ise uçuş, otel, restoran ve altyapı harcamalarıyla 1.2 milyar dolarlık ekonomik değer yarattığı hesaplandı.

Ekonomik bir platform

İstanbul’un Formula 1’e dönüşünü de bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Türkiye daha önce 2005-2011 yılları arasında Formula 1 yarışlarına ev sahipliği yaptı. Pandemi döneminde 2020 ve 2021’de yarış takvimine yeniden girdi. Şimdi İstanbul Park’ın 2027’den itibaren beş yıllık anlaşmayla takvime dönmesi planlanıyor.

Bunun İstanbul için en doğrudan getirisi turizm olacak. Formula 1, dünyanın dört bir yanından yüksek harcama kapasitesine sahip ziyaretçileri, takım çalışanlarını, sponsorları ve medya mensuplarını şehre çekiyor. Ancak daha önemli fırsat, İstanbul’un küresel marka değerinde.

İstanbul zaten dünyanın en bilinen şehirlerinden biri. Formula 1 ise şehri farklı bir hikâyeyle anlatma fırsatı veriyor. Teknoloji, mühendislik, otomotiv, inovasyon ve büyük organizasyon kapasitesi devreye giriyor.

Fakat bunun bir maliyeti de var. Formula 1’e ev sahipliği yapmak yalnızca pisti hazır tutmaktan ibaret değil. Organizasyonun yarış düzenleme bedeli, güvenlik, ulaşım, altyapı, yayın ve lojistik giderleri önemli bir kaynak gerektiriyor. Üstelik Formula 1 takviminde yer almak isteyen ülke sayısı arttıkça bu rekabetin maliyeti de yükseliyor.

Dolayısıyla mesele yalnızca “Formula 1 İstanbul’a gelsin mi?” sorusu değil. Asıl mesele, Formula 1’in yarattığı ekonomik değerin ne kadarının Türkiye’de kalacağını ve bu değerin nasıl büyütüleceğini düşünmek. Bakü’de gördüm ki, yarış birkaç saat sürüyor ama yarattığı ekonomi çok daha uzun sürüyor.

İstanbul’un önündeki fırsat da burada. Formula 1’i yalnızca bir cumartesi ya da pazar günü seyredilecek otomobil yarışı olarak değil; turizmden teknolojiye, otomotivden uluslararası iş bağlantılarına kadar geniş bir ekonomik platform olarak ele almak gerekiyor. “Bunu becerebileceksek bu işe girelim, yoksa hiç bulaşmayalım” derim...