Değişim, ulus-devlet ve İslam

Dünkü Referans gazetesinde David Judsonun yazdıkları çok dikkat çekici: Amerikalıların yüzde 46sı kendi işini kurmak istiyor, girişimcilik ruhu çok yüksek. Avrupanın gelişmiş ülkelerinde bu oran yüzde 32de kalıyor!Bunun eseri olarak, Amerikanın en büyük 25 şirketinden 8i 1960tan sonra kurulan yeni şirketlerdir. Amerikanın en büyük 500 şirketinden üçte biri önümüzdeki yirmi yılda yerlerini yeni şirketlere bırakacak. Avrupada ise 1960dan sonraki şirket yapıları neredeyse hiç değişmemiş.Onun için, Avrupa, ekonomi alanında bile ABDnin gerisinde. Şimdi egemen "riskten kaçınma" kültürü yerine "girişimcilik kültürü"nü geliştirmek için programlar düzenleniyor. Bizim daha neler yapmamız gerektiğini gösteriyor bu tablo...* * *BİZDE 19. yüzyılın başında Sadık Rifat Paşa, "maişet"i yani geçimi artık devletten beklemeyip girişimci bir orta sınıf geliştirmek gerektiğini yazmıştı. Köylüde kadercilik, bürokraside devletçilik ağır basarken, orta sınıfta "girişim ruhu" öne geçiyor, kalkınma böyle sağlanıyordu.Abdülhamit ve İttihat Terakki bunun için uğraştı.Atatürk "Kaç milyonerimiz var?" sözüyle, Menderes "Her mahallede bir milyoner" sloganıyla "girişimci orta sınıf" oluşturmaya çalıştı.Kökleri asırlara uzanan devletçilik, bir ara "sosyalizm" diye modalaştı, "Özel sektör-güzel sektör" diye alay edildi.O görüşler artık önemli oranda marjinalleşti. Türkiye bugün sanayi ürünleri ihraç ediyor ve bunu KİTler değil, "girişimci sınıf" başarıyor.Avrupanın "girişimcilik ruhu"nu geliştirmeye ihtiyaç duyduğu çağımızda, bizim yapacağımız daha çok iş var.* * *ORTADOĞUDA da devletçi modernleşmeyi temsil eden Suriye gibi Baas tipi "Tek Parti" rejimleri de, Arabistan gibi geleneksel otoriter rejimler de tıkandı.Ekonomik büyüme mecburiyeti en kapalı rejimleri bile "teşebbüs, rekabet, dışa açılma, turizm, dış ticaret" politikalarına yöneltiyor. Bu da demokratikleşmeyi gerektiriyor.Gerilla Arafattan devlet adamı Mahmud Abbasa, Sedattan Esata...Irakta, Filistinde seçim, Lübnanda sivil toplumun keşfi... Ve Mısırın 23 yıllık Şefi Mübarekin demokrasiye geçiş kararı...1946lardaki Türkiyenin yarım asır gerisinden, benzer bir süreç Ortadoğuda yaşanıyor.Böylece İslam, ilk defa "girişimci orta sınıf toplumu" ile karşılaşıyor; eski birçok içtihat zemin kaybediyor, yeni yorumlar gelişiyor.Ortadoğuda aşiret ve fellah (köylü) toplum dokusu üzerine oturtulan bürokratik "ulus-devlet" de ilk defa "girişimci orta sınıf"ın rasyonelleşme ve demokratikleşme dinamiğiyle karşılaşıyor. Ulus-devlet yok olmuyor ama değişiyor; işte Arap milliyetçiliğinin değişen gündemi...Hiçbir şey eskisi gibi olmayacak."İstikbal, gelecektedir." t.akyol@milliyet.com.tr GELİŞMİŞ ülkeler arasındaki yarışta bile "girişimcilik ruhu" en önemli faktörlerden biri... Biz de "girişimcilik ruhu"nu geliştirdiğimiz ölçüde kalkınıyoruz.