Molatik Sözlük: 13 - Futbol terimleri

Molatik Sözlük’ün bu bölümünde futbol terimlerini inceleyeceğiz. Herkesin bildiği(!) ve ahkâm kestiği futbol terimler hakkında ne kadar bilgi sahibiyiz? Örneğin, taç kelimesi aslında ne anlama geliyor? Gelin birlikte bakalım...

Molatik Sözlük: 13 - Futbol terimleri

Korner
 

Korner<br />
&nbsp;
Fransızca ‘corne’ diye bir kelimeden türemiş korner. Boynuz anlamındaki kelime zamanla ‘cornier’e dönüşmüş, ‘sivri uç, açı’ demekmiş o da. İngilizceye de ‘corner’ şeklinde geçmiş. Onun manasına gelecek olursak, çok uzadı laf ‘köşe demek’. Futbolda da bu kelime kullanılıyor. Biz de ‘korner’ olarak kullanıyoruz, köşe vuruşu dışında tabii.

Santra
 

Santra<br />
&nbsp;
Yine uzun bir hikâyeyle karşı karşıyayız. Bize İngilizceden geçiyor ve kelime ‘centre/center’ kökenli. O da ‘merkez’ anlamında. Peki, İngilizceye nereden geçti? Eski Yunancaya kadar gidiyoruz. ‘Kéntron’ diye bir sözcük var, manası da ‘geometride dairenin merkezi, pergelin sabit ayağı’ demekmiş. Sonra Latinceye centrum’ şeklinde yerleşiyor, Fransızcaya da İngilizcedeki gibi geçiyor. Bize de ‘santra’ olarak yerleşiyor.

Altıpas
 

Altıpas<br />
&nbsp;
En ilginç kelimelerden biri de kale alanı diye tabir ettiğimiz altıpas bölgesidir. Altı olmasının sebebi 5,5 metre uzunluğunun İngiliz ölçü biriminde 6 yard’a denk gelmesidir. Ama ‘pas’ nereden geliyor tam bir bilgi yok. İlginç…

Taç
 

Ta&ccedil;<br />
&nbsp;
Hayır, kafaya takılan taçla bir alakası yok. Fransızca toucher’ yani ‘dokunmak’ fiilinin önce İngilizceye geçmesi ve ‘touch (ta:ç) olması sonucu bizde de ‘taç’ olarak kullanılıyor.

Faul
 

Faul<br />
&nbsp;
Evet, hepimiz İngilizce kökenli olduğunda hemfikiriz. Ancak onlar da Almancadan gelmiş ve ‘pislik, kokmuş’ anlamındaki ‘ful’ sözcüğünden türemiş. İngilizler de ‘foul’ olarak almış, aynı anlamı dışında ‘sporda kural dışı hareket’ şeklinde de spora monte edilmiş.

Penaltı
 

Penaltı<br />
&nbsp;
En tartışmalı konulara malzeme olan penaltının kökeni eski Yunancaya kadar uzanıyor. Kullanılan kelime ‘poinḗ’ şeklinde yazılıyor ve ‘kan bedeli, kısas, cereme’ manası taşıyor. Sonra Latinceye geçiyor ‘poena’ oluyor, ‘poenalis’ oluyor ve son olarak da ‘poenalitas’ olarak kullanılıyor. Sonra Fransızcaya geçiyor. ‘Hukuk dilinde ceza’ya pénalité’ deniyor. İngilizler penalty’ diyor kelimeye ve futbola da uyarlanıyor. Biz de aynı şekilde kullanıyoruz.

Ofsayt
 

Ofsayt<br />
&nbsp;
Gelelim en cafcaflı olaya. Bilmeyen birine anlatırken türlü taklalar attığımız ofsaytın kelime kökeni İngizlice. ‘Off-side’ olarak kullanılan ‘dış taraf’ manasında bir kelime. ‘Off’ kelimesi ‘ayrı dışında’,  ‘side’ın anlamı da ‘taraf’ demek.

Krampon
 

Krampon<br />
&nbsp;
Futbolun en önemli ögelerinden biri de krampondur. Rengarenk seçenekleriyle ilgi odağı oluyorlar. Krampon kelimesi Almancaya dayanıyor. Almanlar ‘çengel’e krampo’ diyorlar. İngilizler de ‘crampon’ şeklinde kullanıyorlar ama anlamı ‘ucu eğri çivi, kargaburun çivisi’ manasında.

Gol
 

Gol<br />
&nbsp;
O olmadan futbolun tadı olmuyor. Bir gol günlerimizi alıyor, konuşuluyor konuşuluyor… Gol’ün basit bir anlamı var. İngilizce hedef, amaç’ anlamının yan sıra ‘futbolda kale, topu kaleye sokma’ manasında kullanılan ‘goal’ sözcüğü Türkçeye de geçmiş.

selcuk.bulut@milliyet.com.tr
Bu makaleye ifade bırak