29 Nisan 1999 Perşembe 
 ANA SAYFA
 SİYASET
 HABER
 EKONOMİ
 DÜNYA
 SANAT
 YAŞAM
 SPOR
 YAZARLAR
 ENTELLEKTÜEL B.
 ÇİZERLER
 İNTER EKRAN
 HAVA DURUMU
 GAZETE PAZAR
 VİTRİN
 İNTER@KTİF
 21.YÜZYIL
 PAZAR SOHBETİ
 SAĞLIK HATTI
 VERGİ HATTI
 E-POSTA
 ARŞİV
 KÜNYE
 TÜRKÇE KARAKTER
 REKLAM TARİFESİ
 YARDIM SAYFASI
 IN ENGLISH
Özgürlük karnesi "kırık"larla dolu

Anayasa Mahkemesi Başkanı Ahmet Necdet Sezer'in konuşmasıyla yeniden gündeme gelen, "düşünce özgürlüğü ve insan hakları ihlalleri"nin Türkiye'ye bedeli ağır oldu

Erbil Tuşalp


       Türkiye demokrasisinin çok uzun yıllardan beri Anayasal ve yasal engeller nedeniyle düşünceyi açıklama özgürlüğünden yoksun bırakılması, başta yaşam hakkı olmak üzere, temel hak ve özgürlüklerin çiğnenmesine neden oldu.
       Düşünceyi özgürce açıklayamama ve bu doğrultuda örgütlenememe nedeniyle çok sayıda yurttaşın canı yandı. Genç insanlar öldü. Düşün ve yazın adamları cezaevlerinde yattı. Kitaplar toplatıldı. Siyasi parti, dernek ve sendikalar kapatıldı. Düşünce özgürlüğüne getirilen kısıtlamalar ve insan hakları ihlalleri sonucu ölen ve öldürülen insanların sayısı büyük boyutlara ulaştı.
       12 Eylül 1980 - 31 Aralık 1980 arasında 43, 1981'de 74, 1982'de 53, 1983'te 21, 1984'te 32, 1985'te 29, 1986'da 20, 1987'de 18, 1988'de 16, 1989'da 12, 1990'da 15, 1991'de 21, 1992'de 18, 1993'te 37, 1994'te 35, 1995'te 16 olmak üzere toplam 460 kişi gözaltında ve cezaevinde işkence nedeniyle öldü. Bu sayıya 1996'da 122, 1997 'de 114, 1998'de 88 kişi eklendi.
       Gözaltında ve cezaevinde tıbbi ihmal ve işkenceden ölenlerin yıllara göre listesi şöyle:
       1983: İhsan Karaer, İsmail Cüneyt, İsmet Kıran, İbrahim Ulag, Enver Şahan, Seyfettin Sak, İsmet Karak.
       1984: Mustafa Tepeli, Sermet Parkın, Abdullah Meral, Mehmet Fatih Öktülmüş, Haydar Başbağ, Hasan Telci, Hasan Hakkı Erdoğan, Maksut Tepeli, Halil Çatal, Şehmuz Çatal, Şehmuz Begeç, Yılmaz Demir, Necmettin Büyükkaya, Remzi Aytürk, Cemal Arat, Orhan Keskin, Halil İbrahim Baturalp, Bekir Traşlı, Nurettin Öztürk, İbrahim Kurt, Hüseyin Başaran, Ömer Aydar, Bahri Aslan, Şahismail Şut, Arif Coşkun, Behzat Baykal, Mustafa Erdal, Nurettin Öztürk, Sevgi Kılıç.
       1985: Haydar Yağmur, Yusuf Alta, Dede Oğuzhan, Evren Battal, Cevheri Yaşar, Halil Çelik, Kemal Gezgin, Yıldırım Özkan, Adil Can, Hasan Akan, Vedat Aldoğan, Teoman Samanlı, Kazım Çakır, Haydar Öztürk, Sıddık Bilgin, Şerafettin Tiriç, Halil Yuluk, Şehmuz Durgun, Şazuman Kansu İbrahim Polat, Akın Tanış, Kenan Özkan, Hamza Titan, Ramazan Göncü, Abdülkadir Kaya, Ali Merkit.
       1986: Recep Tuna, Yaşar Durmaz, Hasan Çelik, Hasan Hüseyin Erbil, Zübeyr Yıldırım, Veysi Şimşek, Suphi Çevirici, Ömer Çavuşoğlu, Mustafa Taş, Ömer Çorak, Yüksel Topdoğan, İbrahim Çakabay, Mustafa Çevik, Recep Tuna.
       1987: Hilmi Muhammet Musa, Hacan Acar, Adnan Tüysüz, Zülfikar Bayram, Hıdır Kesken, Sabri Çuhadar, Ahmet Çetin, Mehmet Temel Oktay, İbrahim Savaş, Feridun Çelik, Mustafa Yağcı, Mehmet Kalkan, Hüseyin Kurumahmutoğlu, İbrahim Öztürk, Aziz Biltekin, Haydar Talay, Kemal Karapınar, Ali Tekinalp, Ahmet Çetin, Mustafa Tekin, Muammer Özdemir, Ömer Uyan, Orhan Erdağlı.
       1988: Emin Özkay, Manuel Demir, Nihat Yurtoğlu, Muhlis Akbulut, Mustafa Gülmez, Gülsevim Ulukoç, Sadık Çelebi, Kemal Varhan, Mehmet Emin Yavuz.
       Liste uzuyor; zaman 1989 yılının ocak ayına ulaşıyor.

       1992'den itibaren Türkiye'de "insan hakları ve düşünce özgürlüğü ihlalleri" başlığı altında düşülen kayıtlar şöyle:
       1992: Toplam ölü sayısı: 2 bin 933. Gözaltında ölenler: 17. Gözaltında kaybolanlar: 8. İşkence görenler: 594. Öldürülen gazeteciler: 13. Öldürülen siyasi parti yöneticileri: 8. Toplatılan kitap: 20. Toplatılan gazete ve dergiler: 189. Gazeteci ve yazarlara verilen toplam hapis cezası: 23 yıl 8 ay 15 gün.
       1993: Toplam ölü sayısı: 3 bin 492. Gözaltında ve cezaevinde ölenler: 29. Gözaltında kaybolanlar: 13. İşkence görenler: 872. Öldürülen gazeteciler: 7. Öldürülen siyasi parti yöneticileri: 15. Toplatılan kitap: 29. Toplatılan gazete ve dergiler: 425. Gazeteci ve yazarlara verilen toplam hapis cezası: 165 yıl 3 ay 10 gün.
       1994: Toplam ölü sayısı: 4 bin 41. Gözaltında ve cezaevlerinde ölenler: 34. Gözaltında kaybolanlar: 49. İşkence görenler: 1128. Öldürülen gazeteciler: 2. Öldürülen siyasi parti yöneticileri: 26. Kapatılan siyasi parti: 2. Toplatılan kitap: 37. Toplatılan gazete ve dergi: 961. Ceza alan gazeteci, yazar ve aydın sayısı: 213, Gazeteci ve yazarlara verilen toplam hapis cezası: 448 yıl 6 ay 25 gün.
       1995: Toplam ölü sayısı: 2 bin 370. Gözaltında ve cezaevlerinde ölenler: 19. İşkenceye bağlı ya da tıbbi ihmal sonucu ölenler: 9. Gözaltında kaybolanlar: 43. İşkence görenler: 1232. Öldürülen gazeteci: 1. Öldürülen siyasi parti yöneticisi: 8. Kapatılan siyasi parti: 1. Toplatılan kitaplar: 28. Toplatılan gazete ve dergiler: 504. Kapatılan gazete ve dergiler: 19. Ceza alan gazeteci, yazar ve aydın: 75. Cezaevindeki düşünce suçluları: 46. Tutuklanan milletvekili: 7. Tutuklanan gazeteci ve yazar: 83. Gazeteci ve yazarlara verilen toplam hapis cezası: 107 yıl 6 ay.
       1996: Faili meçhul cinayet: 99. Yargısız infazda, işkencede ve gözaltında ölenler 122. Çatışmalarda ölenler: 3 bin 894. Kayıp iddiası: 220. Gözaltına alınanlar: 14 bin 473. İşkence görenler: 1412. Kapatılan dernek, sendika, yayın organı, siyasi parti: 100. Toplatılan yayın: 304. Cezaevindeki düşünce suçlusu: 121. Düşünce suçlularına verilen toplam ceza: 1712 yıl 7 ay hapis, 813 milyon lira para cezası.
       1997: Faili meçhul cinayet: 109. Yargısız infazda, işkencede ve gözaltında ölenler: 114. Çatışmalarda ölenler: 2 bin 514. Kayıp iddiası: 66. Gözaltına alınanlar: 27 bin 308. İşkence görenler: 366. Kapatılan sendika, dernek, yayın organı, siyasi parti: 153. Toplatılan yayın: 278. Cezaevinde bulunun düşünce suçlusu: 105. Düşünce suçlularına verilen toplam ceza:259 yıl 4 ay hapis, 64 milyar para.
       1998: Faili meçhul cinayet: 150. Yargısız infazda, işkencede ve gözaltında ölenler: 88. Çatışmalarda ölenler: 1568. Kayıp iddiası: 22. Gözaltına alınanlar: 33 bin 813. İşkence görenler: 424. Kapatılan dernek, sendika, yayın organı, siyasi parti: 118. Toplatılan yayın: 275. Cezaevinde bulunan düşünce suçluları: 139. Düşünce suçluları için istenen toplam ceza: 936 yıl, 7 ay. Düşünce suçlularına verilen toplam ceza: 261 yıl hapis. 40 milyar para.


© 1999 Milliyet