|
Türk-Amerikan ilişkileri çok zorlanacak (2)
Ankara-Washington ilişkisini önümüzdeki dönemde zorlamaya aday başlıca konunun, "Irak'taki fiili Kürt devletinin, Kerkük'ün ve bölgedeki PKK varlığının geleceği, başka deyişle, Türkiye'nin kendi Kürt meselesini de doğrudan ilgilendiren gelişmeler" olduğu yönündeki gözlemimi geçen hafta bu sütunda yazdım.
Adına "stratejik ortaklık" denilen ilişkiyi zorlayan ve daha da zorlayabilecek diğer iki konu ise, ABD'nin, Türkiye'de "irtica-laiklik" eksenindeki kutuplaşma ve İran'ın nükleer silah hevesi karşısında ne yaptığı ve yapacağıdır.
Pamuk'un aynası
İstanbul'un ve hatta Kars'ın artık bir Nobel'i var. Bu ödüle sevinemeyen, heyecan yerine haset, gurur yerine kin duyanların raf ömrü kısacık olan ahkamı unutulup gidecek. Oysa, çağına ve toplumuna ayna tutmuş her büyük yazar gibi Orhan Pamuk'un sesi de geleceğe kalacak. Kitapları, Türkiye'nin ve Türkçe'nin, başka diyarlara, dillere, kültürlere, kuşaklara kattığı zenginliğin en önemli parçalarından biri şimdiden; Nobel de işte bunun belgesi.
Diyeceksiniz ki, Pamuk 'un konuyla ne ilgisi var?
Sözü buraya getiren, geçen akşam bir davette, Ankara'yı çok iyi tanıyan, Pamuk'un "Kar" romanını Türkçesinden okuyabilmiş olmakla övünen bir ABD'li diplomatla yaptığım "Nobel sohbeti".
Hatırlarsınız, Başkan George W. Bush, 2004 haziranında, İstanbul'da sırtını Boğaz Köprüsü'ne vererek konuşurken Pamuk'tan alıntı yapmış, eserlerinin "kültürler arası bir köprü" olduğunu söylemişti. Şimdi aynı inançla Pamuk'a sahip çıkmak, onu tebrik etmek isteyen ABD'li yetkililer ise ister istemez durup düşünüyorlar. Türkiye'deki "Nobel kakofonisi" karşısında afallamış halde anlatıyorlar:
"Tıpkı irtica-laiklik tartışmasında olduğu gibi, ağzımızdan çıkacak her sözün, yapacağımız her jestin sadece gerçek mesajını değil, bu şizofrenik ortamda kim tarafından nasıl algılanıp nasıl kullanılacağını da ince ince hesaplamak zorundayız."
28 Şubatvâri süreç
ABD Büyükelçisi Ross Wilson'ın meşhur "kakofoni" açıklaması, bu zorlanmaya rağmen yapıldı. Bush yönetimi, Türkiye'de demokratik laik düzeni sarsmaya aday bir irtica tehdidi olduğuna inanmıyor; böyle bir tehdit algılamasının, herhangi bir anti-demokratik sürece zemin hazırlamasını istemiyor; Türkiye'nin AB yolunda ilerlemesini aksatabilecek girişimlere destekçi olmayacağının işaretini veriyor.
Ancak Washington'ın "28 Şubatvâri" bir süreci desteklememesi, Türkiye'ye bakarak böyle bir sürecin yeniden yaşanabileceği kaygısını duymadığı anlamına gelmiyor. Bu kaygı, ABD yönetiminde, bir yandan, sivil iradeyi yansıtan seçilmiş hükümetin arkasında durma refleksine, bir yandan da, hükümetle fazla yakınlaşarak Türkiye'deki iç saflaşmanın parçasıymış gibi algılanmama çabasına yol açıyor.
2002 sonunda, Irak Savaşı'nda kendisine ortak arayan Washington, 4 Kasım seçimleri ardından, Recep Tayyip Erdoğan'ı daha TBMM'ye bile girmemişken bağrına basıp başbakanlığını önceden tescil etmişti. Şimdi ise, kendisine benzer bir desteği Çankaya yolunda vermiyor. Bunda, ABD'nin Irak dahil bir dizi konuda AKP'den aradığını bulamamasından ziyade, TSK'nın tepkisini çekmeme özeni ve Köşk'e kutuplaştırıcı bir ismin çıkmaması tercihi etken.
Bu hesapların, ilişkileri zorladığı açık. Zorlanmayı katmerlendiren ise, Washington'da, Bush yönetimi ile dirsek temasındaki bir ekibin AKP'yi "İslamofaşistler" listesinde sayarak, 28 Şubatvari bir sürecin şakşakçılığına çoktan soyunmuş olmasıdır.
İran sarsıntısı
Gerek içimizdeki kutuplaşma, gerekse yanıbaşımızdaki krizler, ABD yönetimini TSK ile diyaloğu artırma arayışına itiyor. Washington'ın Türk genelkurmayı ile daha kapsamlı konuşmak istediği konulardan biri, İran.
Bush yönetimi, İran'ın nükleer silah sahibi olmasını, şu ya da bu şekilde, ama mutlaka engellemeye kararlı. K. Kore deneyiminin, bu kararlılığı pekiştirdiğine dikkat çekenlere göre, "Bush, İran'ın bomba yapmasını engelleyemese bile, 'Engellemek için her yolu denedim' diyebilmeyi tarihi misyonu sayıyor."
Bush'un 2 Ekim'de bizzat Erdoğan'a da ilettiği bu kararlılık, Türk-Amerikan ilişkisini de sınayacak. Türkiye'nin, BM kararına dayanmayan olası bir yaptırım rejimine katılması imkansız gibi.
Dahası, "İran'ın birkaç tesisini vurmak, nükleer programını durdurmaz, ayrıca dünyanın her yerinde Tahran destekli terör saldırılarının düğmesine basar" benzeri sağduyu cümleleri, Başkan Bush'un kafasında muhtemelen fazla yer etmiyor ya da "tarihi misyon" inancının gölgesinde kalıyor. Tahran, uranyumu zenginleştirmeyi durdurup nükleer programını şeffaflaştırmadıkça, Türk-Amerikan ilişkisinin ufkunda da hep bir "İran depremi" olacak.
ycongar@erols.com
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
