Semih İDİZ

Almanlarla Çeklerin açtıkları yol

Türkiye'nin Ermeni iddialarını uluslararası mahkemeye götürmesinin bizce niçin iyi bir fikir olmadığını son yazımızda ele aldık. Bugün konuya başka bir açıdan bakacağız.
Çekoslovakya, İkinci Dünya Savaşı öncesinde İngiltere'nin girişimiyle Hitler'e hediye edilmişti. Çekoslovakya'daki üç milyon Südet Almanını bahane edip bunu isteyen Nazilerin böylece artık rahat duracakları sanılıyordu.
Ancak dünya Hitler'in doyumsuz olduğunu kısa zamanda öğrenecekti. Nazi merhametine terk edilen Çekoslovaklar da, dünya savaşının patlak vermesiyle, topraklarından edilip Lidice'deki gibi vahşi katliamlara maruz kalacaklardı.
Nazilerin mağlubiyetiyle vahşet bu kez Almanlara karşı dönecekti. Acımasız bir barbarlıkla kovulan Südet Almanlarından yüz binlercesi öldürülecekti. Çekoslovak hükümeti ise bu cinayetleri işleyenlere karşı bir şey yapmayacaktı.

Deklarasyon ve özür
Konu Südet Almanlarının çocukları ve torunları arasında hâlâ açık bir yaradır. Çekler ise bu kesimden gelen kolektif tazminat taleplerini reddetmektedir.
Buna karşın Çek Cumhuriyeti ile Almanya 1992'de bir "Dostluk ve İyi Komşuluk Anlaşması" imzaladılar. 1997'de de, AB üyeliği perspektifi çerçevesinde, bunu bir Ortak Deklarasyon ile taçlandırdılar.
Deklarasyonda Almanya, Nazi suçlarından dolayı Çek Cumhuriyeti'nden özür diliyor. Südet Almanlarına karşı işlenen suçların "Nazilerin neden oldukları hissiyattan kaynaklandığının bilincinde olduğunu" da belirtiyor. Çek Cumhuriyeti ise Südet Almanlarının topraklarından kovulmaları ve insanlık dışı muameleye tabi olmalarından dolayı "üzüntü duyduğunu" belirtiyor.

Ortak tarihçiler komisyonu
Taraflar ayrıca, "Geçmişte yaşanan adaletsizliklerin geçmişte kaldığını, bundan böyle ilişkilerini geleceğe göre tanzim edeceklerini" vurguluyorlar. Fakat geçmişten öğrenmek için bir "Alman-Çek Tarihçiler Komisyonu" kuracaklarını belirtiyorlar. Bu arada "ortak kültürel geçmişlerini koruma ve geliştirme" vaadinde bulunuyorlar.
Tarihte hiçbir zaman iki olay tam olarak birbirine benzemez. Buna rağmen Çekler ile Almanlar arasında zamanında var olan düşmanlığın Türklerle Ermeniler arasındaki düşmanlıktan az olduğu iddia edilemez.
Lafı uzatmadan şunu söylemek istiyoruz: Bizim "Ermeni sorunumuz" ve Ermenilerin "Türk sorunu" büyük ölçüde Türkiye ile Ermenistan arasında yaşanacak olumlu gelişmelerle çözüm yoluna girecektir. Burada diasporanın olumsuz katkılarını tabii ki göz ardı etmiyoruz.

Türkler ve Ermenilerin durumu
Fakat Ankara ile Erivan'ın tarihte yaşanan trajedi konusunda gösterecekleri siyasi olgunluk, iki milletin bu trajediye geniş açıdan bakmalarına olanak sağlayacaktır. Kurulacak olan bir Ortak Tarihçiler Komisyonu da buna katkıda bulunacaktır. Türklerle Ermenilerin ortak kültürel geçmişlerinin su yüzüne çıkarılması da karşılıklı olarak duyulan olumsuz hissiyatın giderilmesine katkı sağlayacaktır.
Almanlarla Çekler bu yönde adımlar atabildilerse, Türklerle Ermenilerin de benzeri adımları atmamaları için bir neden yok. Tabii amaç düşmanlığı ebediyen sürdürmek değilse. Fakat amaç düşmanlık ise o zaman kimsenin yapabileceği bir şey yok.

sidiz@milliyet.com.tr