Kadri GÜRSEL

Arapların trajedisi

İki aktarma yapacağım. Aralarında ilişki kurmayı okurlara bırakıyorum.
Birincisi, Newsweek editörü Fareed Zakaria'nın 2003 tarihli önemli kitabı "The Future of Freedom"dan (Özgürlüğün Geleceği):
"El Kaide terör şebekesi yoksul ve yoksunlardan oluşmuyordu. Bin Ladin 5 milyar dolar serveti olan bir ailenin çocuğu olarak doğmuştu. Yardımcısı Zevahiri, Mısır toplumunun en üst seviyelerinden gelen eski bir cerrahtı. Babası Kahire Üniversitesi'nin seçkin bir profesörü, büyükbabası El Ezher'in başimamıydı.
Muhammed Atta'yı ele alalım; "ikiz kuleler"e çarpan ilk uçağın pilotu... Orta halli, modern bir Mısırlı aileden geliyordu, babası avukattı. Atta'nın kendisi de, diğer teröristlerin bazıları gibi Hamburg'da öğrenim görmüştü.
El Kaide'nin en alt düzeyindekiler bile eğitimli, orta sınıfa mensup kişilerdi. 11 Eylül'ün 19 hava korsanından on beşi dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan'dandı. Terörün kaynağında yoksulluk olsa idi bu teröristlerin Sahraaltı Afrikası'ndan veya Güney Asya'dan gelmiş olmaları gerekirdi, Ortadoğu'dan değil."
Bir pasaj daha: "Yıllar boyu, petrol zengini devletler, muazzam zenginliklerinin moderniteyi de getireceğini iddia etti. Kastettikleri, Suudilerle Kuveytlilerin, Mcdonald's hamburgerlerinden Rolex saatlere ve Cadillac limuzinlere kadar Batı ürünü şeylere duydukları korkunç arzuydu. Batı ürünlerini ithal etmek kolaydır ama modern bir toplumun içini dolduracak olanı -serbest piyasa, siyasi partiler, hesap verebilirlik, hukukun üstünlüğü- ithal etmek zordur ve hatta yönetici elit için tehlikelidir."

Aydınlanacaklar mı?
İkinci aktarma, 22 Kasım tarihli The Independent'ta çıkan, ertesi günkü Milliyet'te de, "Arap dünyası aydınlanacak mı?" başlığıyla yayımlanmış bir haberden...
Okumamış olanlar için özetleyelim: Abu Dabi hükümeti "Kelime" adını verdiği bir çeviri projesi başlatıyor. Bugüne kadar Arapçaya çevrilmemiş 100 kitap bu dile kazandırılacak ve bütün Arap ülkelerine dağıtılacak.
Amaç, "Arap okuyucunun global edebiyat, felsefe, bilim ve tarih alanlarındaki temel eserlere uzun zamandır azalmakta olan erişimini artırmak; aradaki tarihsel uçurumu kapatmak".
Abu Dabili yöneticileri bu işe sevk eden de, BM Kalkınma Programı'nın (UNDP) 2003 tarihli "Arap dünyasında insani gelişim" konulu raporundaki trajik bir veri:
İspanyolcaya bir yılda çevrilen kitap sayısı, ki bu sayı 10 bin; son bin yılda (Evet, yanlış okumadınız: Bin yıl!) Arapçaya çevrilen kitap sayısından fazla!
Çevrilecek olan kitaplardan birkaçını, başka bir deyişle, bugüne kadar Arapçaya çevrilmemiş olan bu kitaplardan birkaçını, Arap âleminin dünyaya ne kadar kapalı ve uzak olduğu hakkında bir fikir verebilmek için sıralayalım:
Denemeler (Montaigne), Mantık Bilimi (Hegel), Etika (Spinoza), Aşırılıklar Çağı (Hobsbawn), Kapital'i Okumak (Althusser), Ses ve Öfke (Faulkner), Zamanın Daha Kısa Tarihi (Hawking), Deliliğe Övgü (Erasmus), Leviathan (Hobbes), Roma İmparatorluğu'nun Gerileyiş ve Çöküş Tarihi (Gibbon)...
Ve bir dipnot: Bunların hepsi Türkçeye çevrilmiştir.
300 milyonluk Arap âleminin bugünlere, bu kitapları kendi dilinde okuyamadan gelmiş olması ile 11 Eylül arasındaki ilişki hakkında ciltler dolusu kitap yazılabilir.

Türkiye'nin farkı
Merak edebilecekler için Yayıncılar Birliği'ni arayarak Akın Dirik'ten öğrendim... Türkiye'de 2001-2005 döneminde yayımlanmış çeviri kitap sayısı 15 binden fazla. Yılda ortalama üç bin çeviri, fena bir performans değil.

Tanrı Yanılgısı
Bu arada, İngiliz yazar Richard Dawkins'in Tanrı'nın varlığını ve dini sorguladığı "The God Delusion" adlı kitabının Türkçe çevirisi geçen temmuz ayından beri "Tanrı Yanılgısı" adı altında kitapçılarda.
Yayımlandığı 2006'dan beri ABD'de en çok satanlar listesinden inmeyen ve dünyada büyük tartışma yaratan bu kitabın basılabildiği tek İslam ülkesi, laik ve demokratik Türkiye.
Bakalım kitapçı raflarında kalabilecek mi? Çünkü kitabın savcıların ilgisini çektiğine dair duyum aldık.
Türkiye'deki düşünce özgürlüğü ve laiklik, Tanrı Yanılgısı'yla da test edilecek.

kgursel@milliyet.com.tr