NATO'nun kabus günü

İttifak son 48 saat içinde iki uçak yitirdi, bir sivil hedef vurdu

Güven Özalp - Brüksel


Ardarda gelen sivil kayıplar, düşen uçaklar, Miloşeviç yönetiminin bir türlü boyun eğmemesi, hava akınlarının istenen sonucu tam anlamıyla verememesi... Bunlar, aslında NATO için zafer gösterisi olması gereken Müttefik Güç Operasyonu'na yönelik eleştiri oklarını yoğunlaştıran ve Kosova krizini İttifak açısından 'kabus' haline getiren unsurlardan sadece bir kaçı.
NATO, dün bu 'kabusu' en yoğun düzeyde yaşadı. 27 Mart'ta ilk kayıplarını teknoloji harikası olarak tanımlanan bir F - 117'nin, ardından da büyük umutlar bağlanan ancak operasyonel hale gelmeden eğitim uçuşunda düşen bir Apaçi helikopterinin düşmesiyle veren NATO dün 24 saat içinde iki uçak birden kaybetti. NATO'nun ilk kaybı Amerikan Deniz Kuvvetleri'ne bağlı bir AV8B Harrier oldu. Uçağın operasyon sırasında değil, operasyona hazırlık yaparken Adriyatik'te düştüğü açıklandı. NATO Sözcüsü Jamie Shea, cumartesi öğleden sonra uçağın bir eğitim uçuşu sonrası uçak gemisine dönerken düştüğünü, pilotun kurtarıldığını söyledi.
Günün ikinci kaybı ise Müttefik Güç Operasyonu'nda en çok kullanılan uçaklar arasında yer alan ABD'ye ait bir F - 16'nın düşmesiyle gündeme geldi. NATO yetkilileri uçağın düşüş nedeni hakkında detaylı bilgi vermekten kaçınırlarken Yugoslav kaynaklar uçağın hava savunma sistemi tarafından düşürüldüğünü bildiriyorlar. Shea ise dün olayla ilgili yaptığı ilk açıklamada uçağın Yugoslav hava savunma sisteminin hedefi olduğuna dair hiçbir ibarenin bulunmadığını öne sürerek "Düşman ateşinin bu olayda hiçbir katkısı" yok dedi. Uçağın bir saldırı sonrası sonrası, bağlı bulunduğu üsse dönerken düştüğü, pilotunun ise düşmeden önce uçağı terk ettiği, daha sonra da düzenlenen bir operasyonla kurtarılarak NATO üssüne götürüldüğü açıklandı.
Ancak NATO yetkililerinin, genellikle bu tür olayları teknik nedenlere dayandırıp 'küçümseme' eğilimine girme gelenekleri bu kez de sürdü. Shea beş haftada yaklaşık 12.500 sorti yapıldığına dikkat çekerek NATO'nun güvenlik notunu 'son derece iyi' olarak verdi.

Yine vurduk özür dileriz!

İttifak'ın en çok eleştirildiği konuların başında gelen sivil kayıplar, NATO'nun yakasını bir türlü bırakmıyor. Önceki gün Sırp kaynakların duyurduğu bir otobüsün NATO uçakları tarafından vurulduğuna ilişkin haber dün İttifak tarafından doğrulandı.
NATO tarafından yapılan açıklama ise daha önceki olaylarda yaptıklarıyla büyük paralellik gösteriyor: NATO uçağı Sırp birlikleri açısından bir geçiş noktası niteliği taşıyan hedefe kilitlenip füzeyi fırlattıktan sonra köprüye otobüs girdi ve isabet aldı. Hedefimiz siviller değildi. Kayıplardan dolayı üzgünüz.
Ancak hava saldırısı sonrası hedef alınan köprünün hala trafiğe açık olacak kadar az zarar görmüş olması soru işaretlerini ve tartışmaları da beraberinde getiriyor. 'Alınan tüm önlemlere' ve 'kulanılan yüksek teknolojiye' karşın bu tür kayıpların giderek artan bir sıklıkla gündeme gelmesi İttifak'ı zor durumda bırakıyor. Yugoslav kaynakları bu tür kayıpların sayısının 200'ü aştığını belirtirlerken NATO yetkilileri kayıplar konusunda yorum yapmamayı tercih ediyorlar.

İttifak'ın ayıpları

Yugoslavya'yı aralıksız bombalayan NATO uçakları, zaman zaman sivilleri de vuruyor. Sivil kayıpların özellikle son iki hafta içinde iyice arttığı gözleniyor.

5 Nisan: Aleksinaç'a düzenlenen bir hava saldırısında lazer güdümlü bir bomba, hedefini tutturamayınca bir yerleşim bölgesini vurdu: 17 sivil öldü. Pentagon olaydan bir ABD uçağının sorumlu olduğunu açıkladı.

9 Nisan: NATO, Priştina'daki bir telefon şebekesini bombalarken sivil hedefleri de yanlışlıkla vurduğunu kabul etti.

12 Nisan: Belgrad'ın yaklaşık 300 km. güneyindeki Grdelica Klisura'da bir köprüyü bombalayan NATO uçakları, bir yolcu trenini vurdu. Olayda 55 kişi öldü.

14 Nisan: NATO uçaklarının Kosova'da, iki mülteci konvoyunu vurduğu bildirildi. Olayda 75 kişi öldü.

28 Nisan: Sırbistan'ın güneyindeki Surdulica kasabasında sivil hedeflerin yanlışlıkla vurulduğu NATO tarafından açıklandı. Sırp basını olayda 20 kişinin öldüğünü yazdı.

1 Mayıs: NATO uçakları, Priştina'nın kuzeyindeki Luzane'de bir köprüyü bombalarken, bir yolcu otobüsünü vurdu. Olayda en az 40 kişi öldü. Sırp kaynakları ölü sayısını 60 olarak verdi.