Geri Dön
Gündem29 Ekim 1923'te ne oldu? Cumhuriyet'in ilanı ve 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nın kabulü...

29 Ekim 1923'te ne oldu? Cumhuriyet'in ilanı ve 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nın kabulü...

Cumhuriyet, 29 Ekim 1923 yılında ilan edildi. Bu tarihten itibaren her yıl 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanıyor. Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk Cumhuriyet rejiminin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. İşte, 29 Ekim'de yaşananlar kısaca...

29 Ekim 1923'te ne oldu? Cumhuriyet'in ilanı ve 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nın kabulü...

Lozan Antlaşması sonrası Türk devletinin bağımsızlığı da kabul edilmiş oldu ve takip eden zaman diliminde ülkenin rejimi ve devlet başkanı belirlendi. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi ve bu kararı Mustafa Kemal Paşa, 'Efendiler yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz!' şeklinde ifade etti. 1923 yılında neler yaşandı, 29 Ekim'in anlam ve önemi nedir?

24 Temmuz 1923'te Lozan Antlaşması imzalanarak yeni Türk devletinin bağımsızlığı kabul edildi. İkinci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisinin toplanmasından 2 ay sonra 13 Ekim 1923'te Ankara, Türkiye'nin hükümet merkezi oldu. Böylelikle yeni rejimin adının belirlenmesi ve yeni devlet başkanının seçilmesi gerekiyordu. O güne kadar Devlet Başkanlığı görevi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı olarak Mustafa Kemal Paşa tarafından yürütülmüştü.

'YARIN CUMHURİYET'İ İLAN EDECEĞİZ!

Mustafa Kemal Atatürk, 28 Ekim 1923 akşamına kadar hükümetin kurulamaması üzerine Çankaya Köşkü'nde arkadaşları için Latife Hanım'a bir sofra hazırlattı. İsmet Paşa, Ali Fuat Paşa, Halit Paşa, Kemalettin Sami Bey'in de yer aldığı akşam yemeğinde yaşananları Mustafa Kemal Paşa, Nutuk'ta şu şekilde anlatıyor:

"Gece olmuştu... Çankaya'ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken, koridorlarda beni beklemekte olan Kemalettin Sami ve Halit Paşa'lara rastladım. Ali Fuat Paşa, Ankara'dan hareket ederken bunların Ankara'ya geldiklerini o günkü gazetede 'Bir Uğurlama ve Bir Karşılama' başlığı altında okumuştum. Daha kendileriyle görüşmemiştim. Benimle konuşmak üzere geç vakte kadar orada beklediklerini anlayınca, akşam yemeğine gelmelerini, Milli Savunma Bakanı Kazım Paşa vasıtasıyla kendilerine bildirdim. İsmet Paşa ile Kazım Paşa'ya ve Fethi Bey'e de Çankaya'ya benimle birlikte gelmelerini söyledim. Çankaya'ya gittiğim zaman, orada, beni görmek üzere gelmiş bulunan Rize Milletvekili Fuat, Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Bey'lerle karşılaştım. Onları da yemeğe alıkoydum.

Yemek sırasında: 'Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz' dedim. Orada bulunan arkadaşlar, derhal düşünceme katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program yaparak arkadaşları görevlendirdim. Yaptığım programın ve verdiğim talimatın uygulanışını göreceksiniz.

Efendiler, görüyorsunuz ki Cumhuriyet ilanına karar vermek için Ankara'da bulunan bütün arkadaşlarımı davet ederek onlarla görüşüp tartışmaya asla lüzum ve ihtiyaç görmedim. Çünkü, onların da aslında ve tabii olarak benim gibi düşündüklerinden şüphe etmiyordum. Halbuki o sırada Ankara'da bulunmayan bazı kişiler, yetkileri olmadığı halde, kendilerine haber verilmeden, düşünce ve rızaları alınmadan Cumhuriyet'in ilan edilmiş olmasını bize gücenme ve bizden ayrılma sebebi saydılar."

Mustafa Kemal Paşa o gece İsmet Paşa ile 1921 Anayasası'nın bazı maddelerini değiştiren kanun tasarısını hazırladı. "Türkiye devletinin hükümet şekli Cumhuriyettir." hükmünün yer aldığı tasarı üzerine TBMM'de saat 20.30'da oturuma katılan 158 üyenin tamamının oyuyla Cumhuriyet'in ilanı kabul edildi.

Böylece yeni devletin yönetim biçimi son şeklini aldı. Cumhuriyet'in ilanı ile "Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir" ilkesi de yerini aldı. Ardından cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi. Yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Paşa, TBMM tarafından yeni Türk devletinin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Seçimin ardından kürsüye gelen Mustafa Kemal Paşa, yaptığı konuşmasını, "Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır." sözü ile tamamladı.

Böylece soru işareti olan konular netlik kazanarak hükümetin kurulma şekli yeniden düzenlendi. Buna göre, cumhurbaşkanı başbakanı atayacak, başbakan da bakanlarını seçip cumhurbaşkanının onayına sunacaktı. Bu uygulamayla, Meclis Hükümeti Sistemi yerine parlamenter rejime geçilmiş oldu.

29 EKİM CUMHURİYET BAYRAMI İLANI

İsmet İnönü il hükümeti kurmakla görevlendirilirken, Fethi Okyar ise TBMM Başkanlığı'na seçilir. Halk, 29 Ekim gecesi ve 30 Ekim günü Cumhuriyet'in ilanını kutladı. 26 Ekim 1924'te yayımlanan kararname ile Cumhuriyet'in ilanının 101 pare top atışı ve düzenlenecek etkinliklerle kutlanmasına karar verildi.

Kararla birlikte 29 Ekim 1924'teki etkinlikler, kutlamaların başlangıcı oldu.

Hariciye Vekaleti, 2 Şubat 1925'te bir kanun teklifiyle 29 Ekim'in bayram olmasını önerdi. Teklif, Meclis Anayasa Komisyonu tarafından incelenerek 18 Nisan'da karara bağlandı. Teklif TBMM'de 19 Nisan'da kabul edildi ve 29 Ekim, 1925 yılından bu yana "Milli Bayram" olarak kutlanmaya başlandı.

Tuzlaspor'dan Galatasaray'a tarihi fark: 6-2
Minik Asiye'den haber var! Her şey duyması için
Kar sonrası 'siyah' tehlike! Hafta sonu plan yapanlar dikkat
Şebnem hemşirenin babası bu sözlerle anlattı: Kızımı tutup attı
Ehliyetsiz 72 yıl araç kullandıktan sonra yakalandı
Rumların hamlesi sonrası flaş açıklama: Operasyonla yok etme...
Oktay Kaynarca'nın yakasındaki altınlar dikkat çekti! 'Bu işler kısmet'
Mesai 4 güne düştü, maaş ise... 'Türkiye'de tamamen değişir!'
Sedef Kabaş’ı kurtaran jeans biri! Ne olduysa bundan sonra oluyor
Alisson'dan Valencia'ya sert hareket! Kartlar havada uçuştu
Tarifsiz acı! Ece Erken'den ilk paylaşım
Skandal tanıtım sonrası yeni kararı ortaya çıktı
'Bikinili fotoğraf gönderin' diyen ilan ortalığı karıştırdı
Asgari ücretin üzerinde çalışanlar dikkat! Maaş tabloları ortaya çıktı
Haftanın Fırsat Ürünleri Bu Cumartesi Şok’ta