Zaten kullanmamalıydık: Plastik poşet konusu çok büyüdü

Türkiye'de 2019 itibariyle yürürlüğe giren ücretli plastik poşet uygulaması, çeşitli tepkilere neden oldu ve çok tartışıldı. Bu tartışma kolay kolay bitmez. 

Zaten kullanmamalıydık: Plastik poşet konusu çok büyüdü

Sosyal medyanın tartışma zemini hatalı

Sosyal medyanın tartışma zemini hatalı

Sosyal medya sayesinde her konuyu tartışabilmek keyifli ve faydalı bir şey olsa bile, bağlamından koparılmış tartışmalara kapılıp gittiğimizi gözardı ediyoruz. Bir konuyu asla konuşulması gereken zeminde konuşmayıp, sürekli kopuyor ve topu uzaklara dikiyoruz. Kim karşılarsa artık...

Plastik poşet güncel örnek

Plastik poşet güncel örnek

Şimdilerde tartışılan konu ise, plastik poşetlerin marketlerde parayla satılmaya başlaması.

Plastik poşet, dünyanın kullanımını (tüketim demiyorum, plastik poşet kolay kolay 'tükenebilen' bir şey değil zira) azaltmaya ve hatta bırakmaya çalıştığı bir şey. Fakat tartışmalarda işin bu kısmına değinilmiyor. Yalnızca 'para' kısmına odaklanılıyor. 

Dünya terk etti

Dünya terk etti

Oysa dünyanın her yerinden 32 farklı ülke plastik poşet kullanımını yasaklamış durumda. Aralarına Türkiye'nin de 2019 başı itibariyle katıldığı 19 ülkede vergilendirilen plastik poşet kullanımı, 17 ülkede kısmi yasak ya da kısmi vergi ile kontrol altında tutuluyor. Yani, bildiğimiz kadarıyla 68 ülkede plastik poşet kullanımıyla ilgili hiç yoktan kısmi yasak var.

Türkiye, bunu neden yapmasın ki?

Plastik poşet neden istenmiyor?

Plastik poşet neden istenmiyor?

Çevre kirliliği yaratıyor, çözünmüyor, deniz canlılarının hayatını tehlikeye atıyor ve zaten yorulmuş olan dünyamızın daha çok yorulmasından başka pek de bir işe yaramıyor.

Aldıklarınızı taşıma kolaylığı sağladığını düşünsek bile, plastik poşetin savunulabilecek ufacık bir yanı dahi olmadığını kabul etmeliyiz.
 

Çevreye gereken dikkati gösterebilmek

Çevreye gereken dikkati gösterebilmek

İklim değişikliği gibi dünyanın geleceğini belirleyen pek çok faktörü de göz önünde bulundurarak; artık aksiyon almalı ve yaptığımız hataları gözden geçirmeliyiz. 


 

Tüketimlerimizi ve atık üretimlerimizi incelememiz gerek. Bencilce verdiğimiz bir zarar var ve bunun önüne geçilmesi şart. İşe, karbon ayak izimi bireysel olarak azaltmakla başlamalıyız. Markete her gidişimizde yedekli aldığımız poşetleri bir kenara bırakmalıyız artık.
 

Dünyanın dengesini bozuyoruz

Dünyanın dengesini bozuyoruz

Kedileri ve köpekleri severek hayvansever ya da çevreci olamayacağımızın farkında olmalıyız mesela. Duyarlılık, sokak köpeğinin önüne bir kap mama, iki yudum su koyarak sahip olunabilecek bir özellik değil. Gerçekten çevreye duyarlıysanız, işe kendinizden başlayın.

Ürettiklerimiz ve tükettiklerimizle bozduğumuz doğal dengeyi eski günlerine getirmek imkansız. Yalnızca kötü gidişatı yavaşlatabiliriz ve bunu sağlamanın tek yolu, yaptığımız her şeyi tek tek incelemek.

İşin ekonomisi tartışılıyor

İşin ekonomisi tartışılıyor

Fakat ne yazık ki, sosyal medyada plastik poşetin ücretli hale getirilmesiyle ilgili tartışılan tek şey, para. Plastik poşetin başlangıçta neden ücretsiz olduğu ya da yıllarca neden plastik poşet kullandığımız tartışılmıyor. Duyarlı olduğumuz temel şey, cüzdanımız. Cüzdandan konu açılınca duyarlı olup onu koruma altına alıveriyoruz hemen. 

Konu ekonomik değil

Konu ekonomik değil

Peki ama, yalnızca ekonomi tartışarak çevresel bir problemi nasıl düzeltebilir, iyileştirebilir, toparlayabilirsiniz? Konu çevre dostlar, para apayrı bir konu. Bütçenize zararlıysa -ki zararlı olması normal, zira çevre adına yapmamanız gereken bir şeyi yapmaya çalışıyorsunuz- bunun maddi bir bedeli elbet olmalı. Bunca yıldır olmaması esas sorun.

Fakat buyursunlar, biraz da para konuşalım isterseniz. 

Yunanistan: Güncel ve iyi örnek

Yunanistan: Güncel ve iyi örnek

Yunanistan da plastik poşet kullanımı konusunda bizimle aynı adımı attı. Geçtiğimiz sene başladıkları uygulamayla, yıl ortasına bile ulaşmadan yüzde 76 oranında plastik poşet kullanımını azalttılar. 0.4 Euro ve 0.7 Euro şeklinde iki farklı fiyatlandırmayla satılıyor bu poşetler. 3 ayda 1 milyon Euro toplamışlar.

Yetkililer tarafından yüzde 70 oranındaki bir düşüşün bile, kişi başına 110 plastik poşet tüketiminin devam etmesi verisini gösterdiği de işaret ediliyor. Bunu daha da düşürmek istiyorlar. 
 

Bize çok benziyorlar

Bize çok benziyorlar

Yunanistan, tüketim alışkanlıkları konusunda bizimle benzerlik gösteriyor. Plastik poşet öncesi dönemi hatırlamıyorlar, bez çanta ya da file kullanımı gibi bir alışkanlıkları yok. Onlarda da bu değişiklik aylar önceden duyurulmasına rağmen insanlar 'maddi külfet' boyutunu tartıştı. Fakat en nihayetinde toplumsal bir uzlaşı yolu bulundu. Zira, çevre konusunu yabana atmadılar. Plastik poşete para harcadıklarında da bunun bir vergi olarak işlendiğinin de farkındalar. Hiç fena paralar toplanmamış, keşke hiç toplanmasa.

Rakamları bir kenara bırakmak

Rakamları bir kenara bırakmak

Dürüst olun, ücretli oluncaya kadar, bir kez olsun plastik poşetlerin çevreye zararıyla ilgili bir tartışmaya girdiğiniz oldu mu? Ücretli olmasının ardından plastik poşetlerin zararlarını tartıştınız mı? Kullanmak yerine yapabileceklerinizi planladınız mı mesela?

Rakamları, verileri, vergileri, maaşları, harcamaları ve geri kalan her şeyi bir kenara bırakın. Yarım kilo domates, bir ekmek, 500 gram peynir taşımak için kullandığınız bir plastik poşet doğada 300 yılda çözülüyor. Sizin evinizden çıkması için bile günler geçmesi gerekiyor. Sahiden soruyorum, tüm bunlara kafayı takmak varken neden para konuşuyoruz?

"Valla iyi para"cılık

"Valla iyi para"cılık

Bir poşeti 25 kuruştan, bir tiyatro koltuğunu 50 liradan, bir şezlongu 30 liradan sayıp kelle hesabı yapmayı seven bir millet olduğumuzdan bu tartışmaya da "iyi para" ekseninde giriştik.

Sonuç şimdilik malum, herkes sinirli. İyi de neye sinirliyiz yahu? Ne oluyor? Dünyanın her yerinde uygulanan şey, Türkiye'de uygulanınca mı gerçekten sorun haline geldi?

Tamamen bırakılabilse...

Tamamen bırakılabilse...

Plastik poşet kullanımını tamamen sonlandırmayı hedeflememiz gerekirken tartıştığımız şeye bakın. Gerçekten yakışmıyor. Yılın tüm çeyreklerinde poşetlerden toplanan vergilerin ne kadar tuttuğunu, ne kadarının nereye harcandığını sormak ve soruşturmak elbette bir vatandaşlık hakkı. Tıpkı Yunanistan gibi bundan birkaç ay sonra gelin, bunu hep beraber yapalım. Bu uygulamanın poşet kullanımını azaltıp azaltmayacağını da incelemeliyiz elbet. Birkaç ay içinde onunla ilgili verilere de gözatmalıyız. Gereken düşüş olmazsa üzerine de eğilmeliyiz. Fakat, işin daha bu kadar başında böylesine gözü karartmak ve faydalı olabilecek bir uygulamadan bile para tartışması damıtmak hiç hoş değil.

Gerekli alternatifler sunulmalı

Gerekli alternatifler sunulmalı

Öte yandan, henüz marketlerin ve internet üzerinden satış yapan firmaların bu konuda hazırlıksız olduğu göze çarpıyor. Mesela geçenlerde, poşete alternatif sağlamadan poşet için bedel alan bir firmayla karşılaştık. Onlarda da bez çanta gibi alternatifler bulunmalı ve mümkünse bez çanta, file gibi ürünlerin satışlarında teşvik edici çalışmalar yapılmalı. Alternatif sunulursa ve çeşitlendirilirse, bu tartışmayı daha rahat atlatırız.

Öfkeniz geçmediyse

Öfkeniz geçmediyse

Yukarıda tüm saydıklarıma rağmen, öfkeniz ve cüzdanınızdan çıkan homurtular hala geçmediyse buyrun: 

Endonezya'da 28 Kasım 2018'de bulunan ölü bir balinanın karnından bin parça plastik çıktı. Aynı yıl  ölen bir başka balinanın karnında 80 plastik poşet bulundu. 1 milyondan fazla kanatlı canlı ve 100 binden fazla memeli her yıl dünya genelinde plastik tüketimi yüzünden hayatını kaybediyor. Kullandığımız 200 poşetten yalnızca bir tanesi geri dönüştürülebiliyor. Süpermarketlerin 1980'li yıllarda kullanmaya başladığı plastik poşetler, 30 yıl gibi kısa bir sürede ölümlere ve dev bir kirliliğe neden oldu. Hatamızı tamamıyla geri alamıyoruz ve geri alamadığımız bir noktada yalnızca birkaç adım toparlanmaya çalışıyoruz.

Buna destek olup olmamak size kalmış bir şey. Tartışmalarda tek argümanınızın cüzdanınız olup olmayacağını seçmek de... Nasıl olsa her türlü yazlığınıza gittiğinizde temiz havanın uyku düzeninizi nasıl pozitif etkilediğinden iç rahatlığıyla bahsedebiliyorsunuz.  

andac.uzel@demirorenmedya.com
twitter.com/andacuzel
instagram.com/andacokuyor

Bu makaleye ifade bırak