Bağımlılıkta travma terapileri ve EMDR terapisi

Bağımlılık dünyanın en önemli ruh sağlığı sorunlarından biridir. İnsanların %2 ila 3‘ünde yaşam boyu görülme sıklığı var. Bu rakam her geçen yıl daha da artıyor. Ayrıca sadece erişkinleri değil çocukları da etkiliyor. Araştırmalar bağımlığın görülme yaşının 11 yaşına kadar düştüğünü ortaya koyuyor.

Bağımlılıkta travma terapileri ve EMDR terapisi

Psikiyatrist ve Psikoterapist Dr. Adnan Çoban, bağımlılık tedavisi hakkında merak edilenleri sizler için anlattı.

Bağımlılık nedir?

Bağımlılık başta alkol ve madde olmak üzere haz veren nesnelere ve olgulara aşırı bir tutku ve arzu duyma halidir. Kişi bu maddeler olmadığı zamanlarda aşırı bir boşluk duygusu yaşar ve bu boşluk duygusunu gidermek için bu maddelere sıkı sıkıya sarılır. Maddeler olmadığında yoksunluk belirtileri yaşar. Kendisini çaresiz, yetersiz, değersiz, güçsüz ve aciz hissetmeye başlar. Bu kısır döngü içinde bağımlılığın şiddeti günden güne artar.

Bağımlılık dediğimizde ilk etapta aklımıza alkol ve madde bağımlılığı geliyor. Alkolün ve uyuşturucu maddelerin bağımlılık yapıcı etkilerini çok iyi biliyoruz. Ancak artık bağımlılığa sadece alkol ve madde açısından bakmıyoruz. Haz veren herhangi bir nesne, herhangi bir olgu bağımlılık yapabilir diye düşünüyoruz. Bu meyanda bağımlı davranışlar dediğimiz veya davranışsal bağımlılık dediğimiz birtakım bağımlılık çeşitleri de son yıllarda öne çıkmaktadır. Örneğin kumar bağımlılığı, alışveriş bağımlılığı, seks bağımlılığı, selfie bağımlılığı hatta internet ve teknoloji bağımlılığı da artık bağımlılık kategorisine giren bozukluklar olarak kabul ediliyor.
Bağımlılık önceleri sadece belli bir kesimin rahatsızlığıymış gibi algılanırdı halbuki artık her kesimden insanı etkilediğini çok iyi biliyoruz. Sadece erişkinleri değil, gençleri, çocukları da etkiliyor. Haliyle bu sıklığın artmış olması, gitgide toplumsal alanda yaygınlaşması hatta sosyal medyada ve diğer medya unsurlarında sanki sıradan, normal bir şeymiş gibi algı operasyonlarının yürütülmesi bağımlılığı çok daha ciddi bir sosyal sorun haline getirmektedir. O yüzden bir insanı bağımlılığa götüren süreçleri çok iyi tanımlamamız ve bağımlılık risklerini önceden kestirebilmemiz son derece önem arz ediyor.

Peki, bir insan bağımlılığa nasıl yatkın hale gelebiliyor veya bağımlılığa giden yol nasıl başlıyor? Bağımlılığa sebep birçok etken söz konusu. Genetik yatkınlıklar, ailede kullanan insanların olması, depresyon, sosyal fobi, travma sonrası stres bozukluğu gibi birtakım psikiyatrik rahatsızlıklar, kişilik bozuklukları önemli etkenler arasındadır. Ancak en önemli etken özellikle çocukluk çağında yaşanmış olan ruhsal travmalardır.

Çocukluk çağında yaşanan fiziksel istismar, cinsel istismar, fiziksel ve duygusal ihmal, göç, savaş, terör gibi çocuğun güvenliğini bozan birtakım travmalar ve sosyal desteğin çok zayıf olduğu ortamda büyümüş olmak kişiyi bağımlılığa götüren yolun zeminini oluşturmaktadır. Bu travmatik zeminde büyüyen çocukta içten içe bir ruhsal acı kendini hep hissettirir. Çocuk değersizliği, güçsüzlüğü, yetersizliği, güvensizliği öğrenmiştir. İlerleyen süreçte anne babanın kaybı, iş kaybı, iflas, kız-erkek arkadaşından ayrılma gibi bir travmayla müthiş bir boşluk duygusu içine girer, yalnızlık hissetmeye başlar. Kendisini çaresiz, mutsuz, ümitsiz ve karamsar hissetmeye başlar. İşte bu dönemde bu ruh halinin vermiş olduğu acıyı dindirmek amacıyla alkol ve maddeye yönelir. Alkol ve maddeyle kendisini teselli etmeye çalışır. İşte bu kendi kendini teselli etmeye ve kendi kendini iyileştirmeye biz self-medication yani kişinin kendi kendini iyileştirmesi adını veriyoruz. Bu kendi kendini iyileştirme süreci madde bağımlılığına götüren en önemli etken olarak karşımıza çıkıyor.

Kişi alkol ve maddeyle acılarını dindirmeye çalışır. Lakin acılarını dindiremediği gibi alkol ve maddenin yarattığı sıkıntıları da yaşamaya başlar. İşte bu dönemde tolarans, yoksunluk ve aşerme gibi birtakım sıkıntılar da baş gösterir. Tolerans, kişinin alma ihtiyacı hissettiği alkol ve madde miktarının günden güne artması halidir. Gitgide keyif alınan dozun yükselmesi durumudur. Öyle bir zaman gelir ki kişi en üst noktada madde de alsa artık keyif almamaya başlar. Yoksunluk ise uzun süre alkol ve madde kullanan insanların, alkol ve madde alamadığı zamanlarda ortaya çıkan birtakım fiziksel ve ruhsal tepkilerdir. Mide bulantıları, mide kramları, kas seyirmeleri, kusmalar, bulanık görmeler, titremeler, terlemeler, aşırı kaygı, anksiyete ve panik yaşamaları bu yoksunluk tablosunun belirtileri arasındadır. Aşerme ise kişinin alkol ve maddeye durdurulamaz bir şekilde aşırı arzu, istek ve ihtiyaç duyma halidir. İşte bu yoksunluk ve aşerme tabloları da madde kullanan, bağımlılık gelişmiş insanlarda birer travmaya dönüşür. Yani kişi bu yoksunluğu ve aşermeyi yaşamamak için sürekli madde ve alkol alma ihtiyacı içerisine girer.

Bağımlılıktaki genel tedavi yaklaşımı maalesef arzu edilen başarıyı yakalayabilmiş değildir

Alkol ve madde bağımlılığının tedavisinde genel geleneksel bir tedavi yaklaşımı söz konusudur. Ne olur bu tedavi yaklaşımında? Bağımlılığın şiddetine göre kişi önce bir detoksifikasyon yani maddeden ve alkolden arındırılma sürecine tabi tutulur. Bu, genelde eğer şiddetli bir bağımlılık söz konusuysa bir klinikte yatırılarak yapılır ve serum desteği, vitamin desteği, yoksunluk, aşerme belirtilerini söndürecek, kişinin bunlarla mücadele etmesinde kişiye yardımcı olacak, uykusunu düzenleyecek, anksiyetesini, sıkıntısını dindirecek birtakım ilaç tedavileri uygulanır. Bu alkol ve madde bağımlılığındaki ilk dönemdir arındırma dönemi. Genel alkol ve madde bağımlılık tedavisinin en önemli aşaması bu arındırma aşamasıdır. Arındırma aşamasından sonra ilaç tedavisi, güçlendirici ve destekleyici terapilerle kişinin tedavisi sürdürülür.

Genel bağımlılık tedavisi çok güçlü ilaçlar, çok güçlü yöntemler, çok güçlü protokoller olmasına rağmen maalesef arzu ettiğimiz başarı oranını yakalayamamıştır. Bugün 100 bağımlı insandan ancak 15’i bu genel tedavi yaklaşımıyla tedavi edilebilmektedir.

Travma odaklı terapiler (EMDR Terapisi) bağımlılık tedavisindeki başarı oranını yükseltiyor

Araştırmalar ve klinik deneyimlerimiz bunun en önemli sebebinin ruhsal travmaların göz ardı edilmiş olduğunu ortaya koyuyor. Evet, bağımlılığın gelişiminde en önemli etken olan ruhsal travmalar ve bu ruhsal travmaların tedavi protokolleri maalesef genel tedavi protokollerine yeterince girebilmiş değildir. Halbuki istatistiksel veriler, ruhsal travmaların bağımlılıktaki yerini çok çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Örneğin: çocukluk çağında 4 veya daha fazla travmaya maruz kalmış kişilerin ilerleyen yaşlarında alkol ve madde bağımlılığı gelişme riski kat be kat artıyor. Mesela alkol bağımlılığı gelişme riski travma yaşamamış olanlara oranla 5 kat artıyor. Eroin bağımlılığı riski ise 46 kat artıyor. Yine travma sonrası stres bozukluğu yaşayan insanların %45’inde alkol ve madde bağımlılığı gelişiyor. Alkol ve madde bağımlılığı olan insanların %90’ının üzerinde mutlaka bir ruhsal travmaya maruz kaldıkları saptanıyor. Bu veriler şu gerçeği ortaya koyuyor: bağımlık tedavisinde baş köşeye ruhsal travmaların tedavisini koymamız gerekiyor. Genel tedavi yaklaşımlarına travma odaklı terapi yöntemlerini de eklediğimizde bağımlılık tedavi başarı oranımız çok daha yükseklere çıkmaktadır.

Ruhsal travmaların tedavisinde genel yaklaşım travma odaklı bilişsel davranışçı terapiler veya dinamik psikoterapilerdir. Ancak son yıllarda yıldızı parlayan yöntem EMDR terapisidir. EMDR terapisi, travma sonrası stres bozukluğunda en etkili terapi yöntemlerinden biridir. Ancak sadece travma sonrası stres bozukluğunda değil, travmanın sebep olduğu birçok ruhsal sorunda da EMDR terapisi büyük katkı sağlamaktadır. Bu meyanda bağımlılığın tedavisinde EMDR tedavisinin çok önemli yeri söz konusudur.

Bağımlılıkta EMDR terapisi nasıl çalışıyor?

Ruhsal travmaların hem bağımlılığa sebep olduğunu hem de bağımlılığın şiddetini artırdığını daha önce konuşmuştuk. Bağımlılık yaşayan kişilerin travmalarını 2 döneme ayırmamız mümkün: Bağımlılık öncesi travmalar yani sebep olan, etken olan travmalar ve bağımlılık sonrası travmalar. Bağımlılık öncesi travmalar, çocukluk çağı travmaları ile bağımlılıktan bir önceki dönemde yaşanan travmaları içeriyor. Çocukluk çağı travmaları fiziksel istismar, cinsel istismar, fiziksel ve duygusal ihmal gibi travmalar olabiliyorken; bağımlılıktan bir önceki travmalar da genellikle anne veya babadan birinin kaybı, kız/erkek arkadaştan ayrılma, iş kaybı şeklinde oluyor.

Bağımlılık sonrasında gelişen travmalar ise bağımlı olunan etkenlerin, alkol ve uyuşturucu maddenin sebep olduğu tablolar oluyor. Yani bir yoksunluk, aşerme, intoksikasyon ve acil durum tablosu kişi için bir travma etkeni olabiliyor. Bu bağımlılık sonrası travmalar, kişinin maddeyi bırakmasını en çok zorlaştıran travmalar olarak karşımıza çıkıyor. Yani kişi o yoksunluk ve aşerme tablosunu yaşamamak için kendisini sürekli alkol ve maddeyi kullanma ihtiyacı içerisinde hissediyor. EMDR terapisinde öncelikle kişinin bağımlılık öncesi travmalarını ele alıp onlara karşı duyarsızlaşmasını, onların işlemlenmesini gerçekleştiriyoruz ve böylece kişinin bellek zeminini düzeltmiş oluyoruz. Daha sonra da intoksikasyon, yoksunluk, aşerme gibi kişiyi korkutan ve maddeyi bırakma cesaretini kıran olaylara karşı duyarsızlaştırma çalışıyoruz. Bu şekilde EMDR terapisiyle ruhsal travmalardan arındırma çalışması kişinin benliğini güçlendirmiş ve maddeyi bırakma yolunda özgüvenini geliştirmiş oluruz. Genel tedavi yaklaşımlarına EMDR terapi protokollerini eklediğimizde elde edeceğimiz tedavi başarı oranı çok daha yüksek olacaktır.

Bağımlılıkta travma terapileri ve EMDR terapisi


Dr. Adnan Çoban

Aromaterapinin faydaları nelerdir?Aromaterapi ruh sağlığına iyi geliyor mu? Ofis ortamında hangi uçucu yağlar kullanılabilir? Alerji sorunu olanlar hangi uçucu yağları kullanabilir? Aromaterapist Aslı San Bilgin aromaterapinin faydaları hakkında bilgiler verdi.

İş Görüşmesi

İş Görüşmesi
Astroloji
KOÇ
BOĞA
İKİZLER
YENGEÇ
ASLAN
BAŞAK
TERAZİ
AKREP
YAY
OĞLAK
KOVA
BALIK
Bugün

Bugün yeniliklere açık bir gündesiniz. Hayatınızda yeni başlangıçlar yapmak isteyebilirsiniz. Mücadele gerektiren işlere girişmekten çekinmeyeceksiniz. Kişisel açıdan önem verdiğiniz konularla ilgileneceğiniz zamanlar var. Duygularınızı daha rahat ifade ettiğinizi hissedebilirsiniz. Beslenmenize dikkat etmenizde fayda var.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Gündeminizi hayatınızda gizli kalmış konular etkileyebilir. Ruhsal gelişiminiz için yenilik getirecek başlangıçlar yapabilirsiniz. Gün içinde arkadaşlarınıza ayıracağınız zamanlar var. Elinizde olmayan nedenlerden dolayı oluşan konulara fazla mücadeleci yaklaşmamakta fayda var. Akşam saatlerine doğru yavaşlama söz konusu.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sabah saatlerinde işlerinizde canlılık olabilir. Gelecekle ilgili beklentileriniz de aceleci olmamakta fayda var. Sosyal konularınızla ilgili mücadele söz konusu olabilir. Kendinizi fazla yormamaya özen gösterin. Arkadaşlarınızla keyifli vakit geçirmek size iyi gelecektir. Akşam saatlerinde daha çok kararlı olabileceğiniz zamanlar var. Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün iş hayatınızda mücadele gerektiren durumlar yaşanabilir. Sabah saatlerinde hedeflerinize ulaşmak için kendinizi daha canlı ve istekli hissedebilirsiniz. Öğleden sonra yaşayacağınız olaylarda karşınızdakine daha toleranslı olabilirsiniz. Kendinizi gevşemiş, rahatlamış hissedeceğiniz zamanlar var, yeni konularla ilgilenmek size iyi gelecek.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sabah saatlerinde yeni şeyler öğrenmek için kendinizi motive hissedebilirsiniz. Özgürlüğünüzün kısıtlandığını hissettiğiniz durumlarla mücadele etme isteği içinde olabilirsiniz, sakinliğinizi korumakta fayda var. Seyahat planları yapmak kendinizi iyi hissettirebilir. Bugün sizin için hareket berekettir diyebiliriz. Kendinizi göstermeniz için fırsatlar yakalayabileceksiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Duygusal yönden mücadele etmeniz gereken koşullar olabilir.  Ortaklı para konularında acele etmemekte fayda var. Bugün finansal konularla ilgileneceğiniz zamanlar var. Akşam saatlerinde kararlılık göstereceğiniz olaylar yaşayabilirsiniz. Etrafınızdaki insanlarla inatlaşmamaya özen göstermelisiniz. Olaylara sakin yaklaşmalısınız.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün uyum ve denge arayışı içinde olabilirsiniz. Gevşeme ihtiyacında olacağınız zamanlar var. Eşinizle ilgili konularda mücadele gerektiren koşullar olabilir. Arkadaşlıklarınız da kendinizi çok daha canlı ve hareketli hissedebilirsiniz. Akşam saatlerinde yeni konular gündeme gelebilir. Yavaşlamak isteyebilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

İş ve çalışma koşullarınızda yenilik söz konusu olabilir.  Sizi yoran ve yıpratan konularda mücadele içinde olabilirsiniz. Gün içinde detaylara boğulacağınız zamanlar yaşanabilir. Stres altında olduğunuzda beslenmenize daha fazla dikkat etmelisiniz. Akşam saatlerinde sabit fikirli olmamaya özen gösterin. Yeni konular gündeme gelebilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Kendinizi ifade etmek isteyeceğiniz, yaratıcılığınızın yüksek olduğu bir gündesiniz. Risk alacağınız konularda aceleci davranmamaya özen göstermelisiniz. Keyif veren şeyler için para harcamaktan çekinmeyeceksiniz. Çocuklarınızla ilgili konularda mücadele edebilirsiniz.  Akşam saatlerinde işlerin akışında yavaşlama olabilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Evinize ait konular gündeminizi oluşturabilir. Evinizi dekore ettirmek isteyebilirsiniz. Güvenlik sisteminizi gözden geçirmeyi düşünebilirsiniz. Ev alım satım konularıyla bugün ilgileneceğiniz zamanlar olabilir. Duygusal ihtiyaçlarınız için istikrar arayışında olabilirsiniz. Akşam saatlerinde olaylara daha kararlı yaklaşabilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün yeni haberler alabilirsiniz. Konuşma ve dedikoduların bol olduğu hareketli bir gündeminiz olabilir. Yakın çevrenizdeki değişiklikler sizi mücadele etmeniz gereken koşullar yaratabilir. Arkadaşlarınızla keyifli zamanlar geçirebileceğiniz yerlere gidebilirsiniz. Anlaşma yapacağınız konulara özenli davranmakta fayda var.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Maddi kaynaklarda canlanma olabilir. İş hayatınızda mücadele etmeniz gereken konularla uğraşabilirsiniz. Kişisel yeteneklerinizi kullanmak için aceleci bir tutum sergilememeye özen gösterin. Bugün iş hayatınızda başkalarından destek göreceğiniz zamanlar var. Harcamalarınıza özen göstermeniz gerekebilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Hafta Hafta Gebelik

Gebeliğinizin kaçıncı haftasındasınız?

Günün Yazıları

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber