Prof. Dr. Mahmut Özer

Yapay zekâ uygulamalarının hızla yayılımı işgücü piyasalarını derinden etkilemektedir. Yapay zekânın hangi meslekleri ne düzeyde etkileyeceğine yönelik belirsizlikler çalışanların gelecekle ilgili kaygı düzeylerini yükseltmektedir. Diğer taraftan, her genel amaçlı teknolojik dönüşümde olduğu gibi yok edilen iş pozisyonu kadar yeni iş pozisyonunun üretileceği beklentisi özellikle üretken yapay zekâ uygulamalarının kısa süredeki hızla gelişme potansiyeli altında düşmekte, yerini karamsar beklentilere terk etmektedir. Bu olumsuz durum, bu yönde üretilen çalışmalardan elde edilen bulgulardaki çelişkiler tarafından da etkilenmektedir. Dolayısıyla, özellikle üretken yapay zekâ uygulamalarının mesleklere etki düzeyini ölçümlemede yeni yaklaşımlar oldukça önemlidir.

Bu kapsamda yeni yapılan bir çalışma yakın zamanda geliştirilmiş bir yöntemi kullanarak mesleklerin yapay zekâya maruziyetini daha detaylı inceleyebilme ve dolayısıyla politika geliştirme imkânı vermektedir (Ed Felten, Manav Raj,

Sanat tarihçisi Costantino D’Orazio’nun Michelangelo’nun hayatını kurmaca bir otobiyografi üzerinden anlattığı kitabı ‘Michelangelo: Bir Dâhinin Otobiyografisi’, D’Orazio’nun ifadesiyle Rönesansın önemli bir figürü olan Michelangelo’nun yazıları, mesajları ve mektuplarına dayanıyor (KeTeBe Yayınları, Haziran 2025). Otobiyografi, Michelangelo’nun yeğeni Leonardo’ya yazdığı 16 mektuptan oluşuyor. Mektuplar, hem Michelangelo’nun sanat serüvenine, güç odaklarıyla diyaloglarına ve aile ilişkilerine hem de döneminin hızlı değişimlerine dair izlenimlere yer veriyor.

D’Orazio sanatı için oldukça kararlı, sanatından başka şey düşünmeyen, çoğu zaman inatçılığının ve özellikle başarısının yol açtığı kıskançlığın maliyetlerini her dönem ödeyen, ancak yılmayan bir sanatçı figürü ortaya koyuyor. Erken yaşlarda başladığı sanat yaşamında uzun ömrü nedeniyle siyasi güç odakları değiştiği gibi çalıştığı çoğu Papanın ölümüyle gelen

Yapay zekâ uygulamalarına aşırı güvenin nasıl ortaya çıktığı, bu aşırı güvenin kısa ve uzun vadeli olası etkileri üzerinde durmayı gerektiriyor. Bu kapsamda son zamanda yapılan araştırmaların ortaya koyduğu bulgular, bu araçların bilişsel yükleri azalttığı, ancak insanın bilişsel süreçlere aktif katılımını kısıtladığı ve azalttığı için öğrenmeyi yüzeyselleştirdiği ve nihayetinde eleştirel düşünme becerilerinde zayıflamaya yol açtığına işaret ediyor. Bu nedenle öğrenme süreçlerinde üretken yapay zekâya yönelik aşırı bağımlılık ve güvenin karar verme, eleştirel düşünme ve analitik akıl yürütme gibi kritik bilişsel yetiler üzerindeki etkilerini anlamak son derece kritiktir. Özellikle eğitim sisteminde bu uygulamaların entegrasyonu ile önlem alınmadığında kısa ve uzun vadede nasıl etkiler oluşacağı üzerinde uzun uzun düşünmeyi gerektirmektedir.

Bu kapsamda yeni bir çalışma yapay zekânın üniversite öğrencileri arasındaki eleştirel düşünme üzerindeki etkisini, özellikle

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü kitabı toplumsal dönüşümle birlikte çevrenin ve insanın dönüşümüne dair çok şey anlatıyor (Dergâh Yayınları, 2014). Kitabı okurken en çok Hayri İrdal ve Halit Ayarcı’nın temsil ettiği eski ve yeniye dair düşünceler, bakış açıları ve hayatı ele alış biçimlerindeki farklılıklar ve karşılıklı çatışmaları dikkatimi çekti. Hayri İrdal geçmişe ait her şey ile (Nuri Efendi, Seyit Lütfullah, Doktor Ramiz, Tunusluzade Abdüsselam Bey, Eczacı Aristidi Efendi, Avcı Naşit Bey, Ferhat Bey vs.) etkileşim ve bağlantılı bir hayat sürmekte, hayatı yoksulluk içerisinde ve bu bağlantılarla bir yerden diğerine savrularak geçmektedir. Hayri İrdal ve Halit Ayarcı’yı buluşturan ise saat olur, ancak Halit Ayarcı’nın yüklediği yeni anlamıyla.

Hayri İrdal’ın Halit Ayarcı vesilesiyle tanıştığı insanlar da saat gibi yeni anlamın ete kemiğe bürünmüş halini yansıtır: ‘Devletli hiç de bu cinsten, yani nefis, ruh terbiyesi diye kendini azaba sokacak,

Yapay zekâ genel amaçlı bir teknolojik dalga olarak girdiği tüm alanları dönüştürmeye hızla devam ediyor. Üretken yapay zekâ uygulamaları ile metin hazırlama, özetleme, farklı dillerden çeviri yapabilme, grafik, tablo ve resim üretebilme desteklerinin artması, bu becerilere ihtiyaç duyan çoğu meslekteki kullanımını da artırıyor. Özellikle gazetecilik, akademisyenlik, yazarlık, edebiyat ve sanat gibi içerik üretiminin yoğun olduğu alanlar bu kapsamda en fazla etkilenen alanların başında geliyor.

Bu gelişmeler bilimsel makale üretimindeki süreçleri de doğal olarak etkiledi. Başlangıçta yapay zekâ tarafından hazırlanmış makaleler veya yapay zekânın ortak yazar olduğu makaleler yayımlandıkça yapay zekânın ortak yazar olup olmayacağı, bilimsel dergilerin nasıl bir yayın politikası geliştirmesi gerektiği ile ilgili kapsamlı tartışmalar başladı. Bu tartışmaların odağını, yapay zekânın ürettiği içeriklere karşı sorumlu tutulup tutulmayacağı oluşturdu. Tartışmalar yaygınlaştıkça ve derinleştikçe iki tavır giderek netlik

Kültür ve Turizm Bakanlığı son dönemde kültürel eserlerin ihyası ile ilgili çok başarılı bir süreç yöneterek uzun zamandan beri tamamlanamayan projeleri birer birer tamamlayarak hizmete sundu. Diğer taraftan Türkiye Kültür Yolu Festivali ile şehirlerimizin kültür ve sanatla buluşabilmesi için çok önemli olan bir projeyi hayata geçirerek bu projenin uluslararası bir marka olmasını sağladı. Şimdi de 2023 yılında ilk adımları atılan Geleceğe Miras Projesi’nin daha geniş kitlelere tanıtımı için hazırlıklar yapıyor.

Bu nedenle bu yazıda önce kültürel mirasımızın ihyası ile ilgili çalışmalara kısaca değineceğiz. Sonra nispeten yeni bir proje sayılabilecek olan Geleceğe Miras Projesine değineceğiz. Kültürel mirasımızın ihyası ile ilgili çalışmalara değinirken Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un 2023 yılında ‘Cumhuriyetimizin 100. Yılında Kültür ve Turizm’ başlıklı kitabına referans vereceğiz. Kitap kültür ve turizm alanında sürdürülen, başlatılan ve tamamlanan

Daha önceki yazılarımda yükseköğretimde doktora eğitiminin kritikliğine işaret etmiş, doktora mezunlarının sadece üniversitelerde öğretim üyesi ihtiyacını karşılamak için değil, ayrıca işgücü piyasasında ar-ge kültürünün ve nihayetinde ülkenin rekabet gücünün artırılmasında oldukça kritik olduğuna değinmiştim. Bu nedenle de doktora meselesini bir memleket meselesi olarak değerlendirdim. Yazılarda ülkemizde doktora mezun sayısının bırakın diğer alanlara katkısını, üniversitelerin öğretim üyesi ihtiyacını karşılamaktan dahi uzak olduğunu, bu nedenle doktora eğitiminin iyileştirilmesi ve bu amaçla çok-boyutlu adımlar atmanın önemine vurguda bulunarak konunun aciliyetine dikkat çekmiştim.

Doktora eğitimi her alanda mevcut bilginin geliştirilmesi, genişletilmesi ve zenginleştirilmesine çok önemli katkı sunmaktadır. Akademiya bir taraftan dünyadaki gelişmeleri takip ederken diğer taraftan içinde yaşadığı toplumun problemlerini kendisine problem kabul ederek çözümlerine katkı vermeye çalışır.

Henri Laoust, ‘Gazzâli’nin Siyaset Anlayışı’ başlıklı kapsamlı kitabında Gazâli’nin hayatını ve siyasi anlayışının çerçevesini yaşadığı dönemdeki gelişmeler eşliğinde kapsamlı bir şekilde ele alıyor (Pınar Yayınları, 2016). Gazali’nin yaşadığı dönem sadece siyasi istikrarsızlıkların yaygın olduğu bir dönem değil, ayrıca düşünce çerçevesi olarak da ana yapının tam kurulamadığı, istikrarsızlıkların olduğu bir dönemdir. Adına hutbe okunan hükümdar, sultan sık sık değişmekte, farklı düşünceler siyasi zeminde kendisine çıkış aramakta ve böylece düşünsel süreklilik sağlanmasında zorluklar yaşanmaktadır.

Bu nedenle Nizâmü’l-Mülk Bağdat başta olmak üzere Müslüman coğrafyanın belirli merkezlerine Nizâmiye medreseleri kurarak uzun vadede siyasi istikrarı sağlayacak olan düşünsel çerçevenin inşası için önemli yatırımlar yapar. Müslüman toplumun çoğunluğunu kapsayan Ehl-i Sünnet vel Cemaat’ın düşünsel arkaplanı oluşturulmaya