Dilara Koçak

Son yıllarda beslenme dünyasında ‘geleceğin gıdası’ kavramı giderek daha fazla konuşuluyor. Artan nüfus, azalan su kaynakları ve iklim krizi sadece bugün ne yediğimizi değil, yarın ne yiyeceğimizi de sorgulamamıza neden oluyor. Bilim insanları bu soruya yanıt ararken, aslında gözden kaçırılan çok tanıdık bir grup gıda var; baklagiller.

Geleceğin gıdasında aranan özelliklere baktığımızda, daha az su kullanımı, toprağı tüketmek yerine iyileştirme kapasitesi, yüksek besin değeri, minimum işleme gereksinimi ve uzun süre saklanabilirlik ön plana çıkıyor.

Bu kriterler bir araya geldiğinde ortaya çıkan tablo oldukça net. Baklagiller, geleceğin beslenme ihtiyaçlarına şaşırtıcı derecede uyumlu. Nasıl mı? Mercimek, nohut, kuru fasulye ve bezelye gibi baklagiller kuraklığa dayanıklı yapıları sayesinde suyu verimli kullanır. Bitkisel protein açısından zengin olmaları aynı zamanda çevre dostu bir protein kaynağı hâline getirir. Üstelik bu protein, hayvansal kaynaklara kıyasla çok daha düşük bir çevresel maliyetle elde edilir.

Protein meselesine

Sağlıklı beslenmek için karmaşık planlar ya da katı kurallar şart değil. Günlük koşuşturma içinde fark etmeden ihmal edilen bazı besinler var ki, düzenli tüketildiklerinde vücudun pek çok sistemini sessizce ama güçlü bir şekilde destekler.

Beslenme söz konusu olduğunda çoğu zaman “Neyi yememeliyim?” sorusuna odaklanıyoruz. Oysa sağlıklı bir beden için asıl belirleyici olan, hangi gıdaları yeterince tükettiğimizdir. Günlük koşuşturma içinde fark etmeden ihmal edilen bazı besinler var ki, düzenli tüketildiklerinde vücudun pek çok sistemini sessizce ama güçlü bir şekilde destekler. Mevsimine uygun ve doğru seçilmiş bu gıdalar, sağlıklı beslenmenin en sürdürülebilir hâlini oluşturuyor.

Önümüzdeki haftalarda beslenme düzenimizin ritmi de doğal olarak değişmeye başlayacak. Öğün saatlerinin kayması ve sindirim sisteminin daha hassas hâle gelmesi, bu geçiş dönemini daha bilinçli yönetmeyi gerektiriyor. Bu nedenle ramazan ayına yaklaşırken beslenmeyi

Sağlıklı olmak çoğu zaman tartıda gördüğünüz rakamlarla ya da aynadaki görüntünüzle ilişkilendirilir. Oysa son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, vücudumuzdaki yağın ne kadar olduğundan çok nerede depolandığının sağlık açısından belirleyici olabileceğini gösteriyor. Radiology dergisinde birkaç gün önce yayımlanan yeni bir araştırma ise bu konuyu bir adım ileri taşıyarak gözle fark edilemeyen yağ birikimlerinin beyin sağlığıyla doğrudan ilişkili olabileceğini ortaya koyuyor. Özellikle iç organlarda biriken yağlar, beynin yapısal bütünlüğü ve yaşlanma süreci üzerinde düşündüğünüzden büyük bir rol oynayabilir.

Sadece dışardan görünen değil

Vücuttaki yağ dokusu sadece cilt altındaki fazlalıklardan ibaret değildir. Karaciğer, pankreas ve kas dokusu gibi iç yapılarda da yağ birikebilir. Bu yağlanma dışarıdan fark edilmez ve çoğu zaman ‘normal kilolu’ bireylerde bile görülebilir. İşte bu yüzden bu duruma halk arasında sıkça ‘skinny fat’

Kalori hesabıyla kafa karıştıran fit tarifler, her zaman dengeli ve besleyici olamıyor. O yüzden bugün sizlerle kendi mutfağımdan hem tok tutan hem de besleyici tariflerimi paylaşıyorum

Beslenmede, şekersiz, unsuz ya da düşük kalorili seçenekler genellikle ‘fit tarif’ kapsamına giriyor. Oysa her fit tarif, gerçekten dengeli ve besleyici olmayabiliyor. İçeriğinde ne kullandığınız, nasıl pişirdiğiniz ve bu tariflere nasıl yaklaştığınız en az kalori hesabı kadar önemli. Ben de bugün size kendi mutfağımdan, danışanlarıma sıkça önerdiğim tariflerle geldim. Özellikle mercimek, nohut gibi baklagilleri hem tatlı hem de tuzlu tariflerimde sıklıkla kullanıyorum; öyle ki lif ve bitkisel protein içerikleri sayesinde hem daha uzun süre tok tutuyor hem de öğünlerin besleyiciliğini önemli şekilde artırıyorlar. Hatırlayın, sağlıklı beslenme; kendimizi kısıtlamak değil, bedenimizi daha iyi tanımak ve ona iyi gelen seçenekleri çoğaltmaktan geçer. Buradaki amaç ’yasaklıları telafi etmek’ değil, beslenmeyi daha sürdürülebilir, keyifli ve

Her yıl 3 Şubat yaklaştığında, takvimdeki bir günü işaretlemekten çok daha fazlasını yapmamız gerekiyor. Çünkü kanser, artık yalnızca bireylerin değil, toplumların, sağlık sistemlerinin ve hatta gelecek nesillerin ortak meselesi hâline gelmiş durumda. Sessizce ama kararlılıkla artan bu küresel yük, bizlere sadece hastalıkları değil, yaşam tarzlarımızı, sağlık politikalarını ve önceliklerimizi de yeniden düşünmemiz gerektiğini hatırlatıyor.

Lancet’te ocak ayında yayımlanan çok yeni bir çalışma, bu gerçeği çarpıcı rakamlarla ortaya koyuyor. Küresel kanser vakaları 1990’dan bu yana iki kattan fazla artmış durumda. Yalnızca 2023 yılında dünya genelinde 18,5 milyon kişiye yeni kanser tanısı konulurken, 10 milyondan fazla insan kanser nedeniyle hayatını kaybetti. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde bu artışın daha hızlı yaşanması, kanserin yalnızca tıbbi değil, aynı zamanda sosyal bir sorun olduğunu da gözler önüne seriyor. Nüfusun yaşlanması ve küresel nüfus artışı, bu yükselişin temel nedenleri arasında yer

Sömestir çocuklarımızın beslenme düzenini etkileyebiliyor. Ekran karşısında daha çok süre geçiriliyor, uyku saati değişiyor, öğünler gecikiyor veya atlanıyor. Sonuçta okula dönüşte işler güçleşiyor. Peki, ara tatilde çocuklarımızın uyku ve beslenme düzenini korumak için nelere dikkat etmeliyiz?

Sömestirin ilk haftasını geride bıraktık. Ara tatil, çocuklar için dinlenme, eğlenme ve aileyle daha fazla vakit geçirme fırsatı sunarken günlük rutinlerin değişmesiyle uyku ve beslenme alışkanlıklarında da değişiklikler görülebiliyor. Okul döneminde belli bir düzene alışan çocuklar, tatil sürecinde geç saatlere kadar uyanık kalabiliyor, öğün saatleri kayabiliyor ve ekran başında geçirilen süre artabiliyor. Bu durum kısa vadede masum gibi görünse de tatil sonrası okula dönüş sürecini zorlaştırabiliyor. Peki, ara tatilde çocukların hem uyku hem de beslenme düzenini korumak için nelere dikkat edilmeli?

Ekranın tabağa etkisi

Tatilde nasıl olsa zamanım var diyerek

Bazı besinler vardır, sizi sadece doyurmaz, vücudun işleyişine sessizce dokunur.

İlk lokmadan sonra sindirimden hücrelere, hormonlardan bağırsağa kadar pek çok sistemi harekete geçirir. Fermantasyon işte tam olarak bu noktada devreye giriyor. Dışarıdan bakıldığında basit bir dönüşüm gibi görünen bu süreç, aslında gıdanın biyolojik potansiyelini ortaya çıkaran güçlü bir mekanizma.

Fermente gıdalar, besinin doğasını değiştirmeden onu daha akıllı hâle getiriyor. Sindirimi kolaylaştırıyor, vücudun kullanabileceği bileşenleri artırıyor ve bağırsak mikrobiyotasıyla doğrudan etkileşime girerek metabolik süreçleri etkiliyor. Bu yüzden fermantasyon, sadece geleneksel bir saklama yöntemi değil fizyolojik dengeyi destekleyen fonksiyonel bir araç. Beslenme dünyası daha az işlenmiş ama daha fazla dönüştürülmüş gıdalara doğru ilerlerken filizlendirme ve fermantasyon, bu dönüşümün merkezinde yer alıyor.

Son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, fermantasyonun antioksidan kapasiteden kan şekeri regülasyonuna,

“Gerçek gıda ye!” Beslenme piramidinde değişikliğe gidilen ABD’de ortaya atılan yeni ilke bu. Et ve süt ürünlerini merkeze koyuyor. Yani bu piramit bireysel metabolizmayı iyileştirirken, gezegenin metabolizmasını zorlayan bir model öneriyor. Peki, bu yeni yaklaşımın güçlü yanları neler?

ABD Sağlık Bakanlığının yayımladığı “Yeni Beslenme Rehberi”nin yerine yenisi geldi; ancak bu, ortaya çıkan modelin her birey ve her toplum için aynı derecede uygun olduğu anlamına gelmiyor. Yeni raporun ilk sayfasında okuru karşılayan “Gerçek gıda ye” mesajı ise umut verici bir başlangıç. Çünkü bu ifade, beslenmenin özüne, yani işlenmiş ürünlerden uzaklaşıp gerçek ve doğal gıdalara yönelmeye yapılan güçlü bir çağrı niteliğinde. Bu yeni yaklaşımın güçlü yanlarını olduğu kadar tartışmalı ve sorgulanması gereken yönlerini de değerlendirelim.

Güncel beslenme piramidinin ters çevrilmiş bir yapıya evrilmesini, yani protein, sebze-meyve, sağlıklı yağlar ve tam yağlı süt