Deniz Kilislioğlu

Ukrayna savaşı 5’inci yılında. Ne Rus ne de Ukrayna tarafı, bu savaşın nasıl biteceğini biliyor; ama sokaktaki gerçeklik şu: Halklar savaştan yorgun.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Kiev’de kaldığımız süre boyunca Ukraynalılara, hem savaş hem de Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy hakkında ne düşündüklerini sordum. Elbette genel bir kanıya varmak imkânsız ama bu kadar kısa sürede bile farklı fikirleri dinlemek çarpıcıydı.

Bitmeyen savaş

Savaş başladıktan sonra Mauripol’den ayrılmak zorunda kalmış bir genç kızın sözleri her şeyin özeti:

‘‘Ailem dışında her şeyimi kaybettim. Savaştan çok yorgunum, artık bitmesini istiyorum.’’

Bir genç erkek günlük yaşamdaki zorluğu anlatıyor:

‘‘Gece 12’de sokağa çıkma yasağı hâlâ devam ediyor. Balistik füzeler hâlâ fırlatılıyor, akşamları siren seslerini duyuyoruz. Alıştık ama normal şekilde uyuyamıyoruz.’’

Kim, nerede pes edecek?

Ukrayna savaşını bitirmek için bir masa kurulamıyorsa bunun sebebi 2025 yılındaki Alaska zirvesi. ABD ile Rusya’nın orada vardığı zımni mutabakat, bugünkü düğümün sebebi. En azından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Kiev ziyaretinde verdiği mesajlardan çıkan sonuç bu. Zira Fidan, bir ay önce Moskova’da edindiği izlenimi Kiev’de şu sözlerle aktardı:

‘‘Hâlâ Alaska’daki genel çerçevenin arkasında olduklarını ifade ettiler. Ukrayna’nın ise bu konuda çekinceleri var.’’

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha ise Kiev’in pozisyonunu yineledi:

‘‘Ukrayna toprak bütünlüğünü zedeleyecek hiçbir çözümü kabul etmez!’’

Süreç neden düğüm oldu?

Alaska’daki zirvede ABD ve Rusya, Donbas’ın (Donetsk ve Luhansk’ın tamamı) Moskova’ya bırakılması, üç bölgede (Zaporijya, Herson, Harkov’da) mevcut cephe hattının dondurulması konusunda fikir birliğine varmıştı. Ukrayna ise bunu kabul etmemişti. Bugün iki taraf

NATO zirvesi, S-400 ve F-35 eksenindeki kritik gelişmelerin hemen ardından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, yoğun güvenlik önlemleri altında Kiev yolunda. Tren yolculuğu, hem savaşın etkilerini hem de müzakere arayışlarının zorluğunu gözler önüne seriyor. 

Rusya’nın son dönemde radarına en çok takılan ülkelerden biri kuşkusuz Türkiye. NATO zirvesi Ankara’da yapılmış, zirve sırasında ABD ile F-35’ler konusunda ‘söylem’ düzeyinde de olsa ilerleme sağlanmış, nihayetinde Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemlerinin üçüncü bir ülkeye satışı için görüşmelere başlanması kararı verilmişken, aksi düşünülemez. Böyle bir süreçte Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Ukrayna ziyareti de benzer dikkatle takip edilecektir.

Ziyaretin zamanlaması

Bakan Fidan’ın Kiev’e yapacağı seyahati izleyen gazeteciler arasında ben de varım. 10 saati aşkın süren tren yolculuğumuza dair notları paylaşacağım ancak öncelikle bu ziyaretin zamanlaması için bir parantez açayım. Fidan, bir yılın ardından

Başkent, NATO Zirvesi’nde organizasyon sınavını başarıyla verdi. Zirve öncesinde Ankara’nın altyapısı 32 dünya liderini – ki Ukrayna ve Suriye Devlet Başkanları gibi isimler de listeye ayrıca dahil oldu- eşlerini, beraberinde getirdiği heyetleri aynı anda ağırlayabilecek kapasiteye sahip olup olmadığı bir soru işaretiydi. Ama korkulan olmadı; dahası Ankara hafızalara ağırladığı misafirlerin gayet memnun ayrıldığı bir başkent olarak kazındı.

Tartışılan önlemler

Elbette zirveye giden süreçte tartışmalar olmadı değil. Havalimanından şehre giderken NATO brandalarıyla gecekondu bölgelerinin kapatılmaya çalışıldığı iddiası, yollardaki asfalt ve peyzaj çalışmaları, Ankara’da eksik görülenlerin bu zirve için düzeltiliyor olması sosyal medyada kâh sert sözlerle kâh mizah yoluyla eleştirildi. Kuğulu Park’taki kuğulara papyon taktırılan yapay zekâ fotoğraflarına eminim denk gelmişsinizdir. Ayrıca Ankara’da siyasi protestoları engellemek için denetimlerin arttığı da biliniyor.

Zirve günlerinde Ankara’nın apartmanlarına şöyle bir göz

Ankara’da yapılan NATO Liderler Zirvesi geride kaldı. Epey zorlu bir iki gündü. Görev süresi boyunca her zirveye damga vurmasıyla bilinen ABD Başkanı Donald Trump bu zirvede de şaşırtmadı. Liderler toplantısına girerken ‘İran ile imzalanan mutabakatın bittiğini’ söyleyiverdi, arkasını takip edeceğiz… Türk-Amerikan ilişkileri açısındansa manşet F-35’lerdi.

Bu mesajların ardından gözler ABD Başkanı Donald Trump ile başkente gelen Amerikalı senatörlere çevrildi. Perde gerisinde kalsalar da liderler zirvesi devam ederken basın toplantısında gazetecilerin sorularına verdikleri yanıtlar dikkate değerdi.

Kongre’nin uyarısı

Cumhuriyetçi ve Demokrat Parti’den oluşan heyetin Başkanı Jeanne Shaheen soruları cevaplarken sebep-sonuç ilişkisini yineledi, ‘S-400’ler kabul edilebilir çözüme kavuşturulabilirse, Türkiye F-35 programına dönebilir’’ dedi; ancak şu ana kadar kendilerine sunulmuş ayrıntılı bir plan olmadığını da ekledi.

Bu arada ufak bir hatırlatma, Shaheen Türkiye’nin programdan çıkarılması için uğraşmış,

ABD Başkanı Donald Trump Ankara’ya çantasında ‘sürprizlerle’ geleceğini söylediği dakikadan bu yana, onların ne olduğu konusunda çokça spekülasyon yapıldı. Ağırlıklı görüş, Kaan uçağının motorlarının teslimatı ile ilgili sürecin tamamlanmasına dönük mesaj vermesiydi. F-35 uçaklarının satışı konusunda ise yorumlar genelde temkinliydi ama yine de S-400’ler sebebiyle kilitlenen süreci aşmak için ne yapacağını söylemesi bile önemli bir mesaj olarak düşünüldü.Günler süren merak, Beştepe’deki ısrarlı sorular ve Trump’ın verdiği yanıtlarla kısmen giderildi. Elbette daha fazla sorulması gereken soru ve doldurulması gereken boşluk vardı ama ABD Başkanı’nın en üst düzeyde ‘dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz’ şeklindeki güçlü siyasi mesajı kalın puntolarla not edilmeli.

F-35 için formüller

Trump’ın önce ne dediğini, sonra verdiği sözleri yerine getirebilmek için ABD sistemi içinde nasıl bir yol izleyebileceğini basitçe anlatmaya

NATO Zirvesi Ankara’da başlıyor. Dünyanın gözü burada ama Ankara’yı sadece bir ‘ev sahibi’ olarak görmek haksızlık olur. Zira Türkiye gündemi şekillendirmiş, krizleri yönetmiş, yeni güvenlik mimarisine içerik üretmiş ülke konumuyla da bu zirveye ağırlığını koyuyor. Bir başka deyişle Türkiye, bugünün ‘içeriğini’ yaklaşık 1,5 yıldır ilmek ilmek örüyor.

2018’den bugüne...

Her şeyden önce, ABD Başkanı Donald Trump’ın bu zirveye katılmasına ilişkin ikna çabalarının arkasında Türkiye’nin rolünü unutmamak gerek. Perde arkasında yaşananları anlayabilmek için takvimi biraz geriye sarmamız yerinde olur.

2018 Brüksel Zirvesi’nde yaşananları hatırlayalım. ABD Başkanı Donald Trump külfet paylaşımı meselesinin tartışıldığı bölümde, pek çok ülkenin bütçelerinde savunmaya ayırdığı payları tek tek okuyarak tepki göstermiş, ardından “Bu toplantıya devam etmenin hiçbir anlamı yok!” diyerek, toplantıyı terk etmeye kalkmıştı. O dönemin NATO

Bu haftanın ana gündemi NATO zirvesi olacak. Yeni güvenlik anlayışında üçüncü evreye yani ‘NATO 3.0’a geçilecek. ‘NATO 1.0’, Sovyetler Birliği’ne karşı kolektif savunma anlayışı üzerine kurulmuştu. Soğuk Savaş sonrası dönem olan ‘NATO 2.0’ terörle mücadele ve istikrar operasyonları ile kolektif savunmayı destekleyen bir modeli hedefliyordu. ‘NATO 3.0’ ile ittifak, yapay zekâ destekli savaşlardan, hibrit mücadeleye, savunma sanayii rekabetine kadar aynı anda birçok cephede mücadele edebilecek şekilde yeniden yapılanacak.

İttifakta pek çok önlem Rus tehdidine karşı alınırken, zirve öncesi bir hatırlatma olması açısından Ukrayna sahasında neler olup bittiğine bakalım. Zira Gazze ve İran savaşı sebebiyle gündemin arka sıralarında kalsa da cephede son bir ayda dikkat çeken gelişmeler var.

Putin ve enerji krizi

Ukrayna savaşında bir süredir iki ülke arasındaki kara mücadelesi çıkmaza girdi. Savaş Çalışmaları Enstitüsü’nün raporlarına göre Rusya’nın ‘aylık