Yeşil ekonomi için işte ilk adım

14 Ekim 2021

Dünya ülkeleri ve bilim, Glasgow’daki İklim Zirvesi’nde insanlık için ses verecek: Yaşamak istiyoruz! Kötü gidişatın durması için temel yol belli, yeşil ekonomi. Zirvede karşı çıkılmayacak hedefler belirlenecek.

İskoçya’nın Glasgow kentinde 1 - 12 Kasım arasında gerçekleşecek tarihi Birleşmiş Milletler (BM) İklim Zirvesi için tüm ülkelerde yoğun bir hazırlık var. Artık iyiden iyiye önem kazanan doğa ve çevre duyarlılığının da zirve yapacağı, insanlığın geleceği konusunda bir milat olacak toplantıya dünyanın en önemli liderleri de katılacak ve görüş belirtecek. Ticarette, ekonomide, turizmde, üretimde etekteki taşlar dökülecek ve yeni yapılanmalar oluşacak.

Yeşil ekonomi, yeşil enerji, yeşil gümrük, yeşil istihdam, yeşil ceza ve yaptırımlar... Küresel emisyonların, doğa ve çevre kirliliğinin azaltılması, sıcaklık değerlerinin 1.5 derece noktasında tutulması, ticaret ve ulaşımda yeni yol ve düzenlemeler, düşük karbonlu istihdam, hatta evden çalışmanın yaygınlaşması, karbon vergilendirmesi ve gerektiğinde ticaret, ihracat ve ithalatta veto ve yasağı da içeren cezai yaptırımların gündeme getirilmesi, yoksul ülkelere destek, yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi ve toplumsal yaşama yerleştirilmesi... Belki daha az seyahat... Daha önce de yazdığım ‘turizme vergilendirme’.

1 - 12 Kasım tarihleri arasında İskoçya’nın Glasgow kentinde düzenlenecek İklim Zirvesi’nin en önemli gündem maddeleri küresel ısınma ve yenilenebilir enerji sorunları olacak.

Eskisi gibi olmayacak

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın da geniş bir heyetle hazır bulunacağı zirvenin önemli konuklarından biri de son dakikada bir ters gelişme olmazsa Papa Francis olacak. Dünya adına yeni ve önemli mesajların verileceği sonuç bildirgesinde ciddi uyarıların yapılacağı İklim Zirvesi için şimdiden şunu söyleyebilirim: 2022 yılından sonra hiçbir şey eskisi gibi olmayacak.

200’e yakın ülkenin katılımcı olacağı İklim Zirvesi’nde temel söylem elbette ‘Yaşamak istiyoruz’. Çünkü insan eli ile dünya artık yaşanılır olma noktasından uzaklaşıyor. Karbon gazı salımı, dünyanın ısınması ve kirlenmesi, doğal kaynakların tükenmesi, açlık ve yoksulluğun artması... Arka arkaya sıralanan önemli gündem maddeleri. Yeni bütçeler, yeni hazırlıklar ve yeni öneriler. Ama en başta ‘sıfır karbon hedefi’ elbette. Olmazsa olmaz!

Yazının devamı...

Şifa OSB kuruluyor

8 Ekim 2021

Kınık’ta hazırlıkları süren Tarıma Dayalı Bitkisel Üretim Organize Sanayi Bölgesi’ne yatırımcı ilgisi büyük. Tıbbi ve aromatik bitkilerin yetiştirilip işleneceği OSB’de bakanlık da bir araştırma merkezi oluşturacak.

Tarımın, bitkilerin, sebze ve meyvenin önemi ve ‘üreten Türkiye’ söylemi hayatımıza daha çok işledikçe yeni ciddi adımlar da atılıyor. Türkiye’nin yoğun gündemi içinde gözlerden kaçan bir önemli gelişme var. İzmir’in güzeli bozulmamış ilçelerinden Kınık’ta Tarıma Dayalı İhtisas Bitkisel Üretim Organize Sanayi Bölgesi kuruluyor. Arsa tahsisleri tamamlandı. Başvurular başladı. Dikili ve Bergama ile birlikte tarım ve hayvancılık konusunda ciddi bir güç ve Ar-Ge merkezi oluşacak bölgede.

Burada geleceği çok parlak görülen tohum, fide, tıbbi ve aromatik bitkiler yetiştirilecek. Son yıllarda önem ve değer kazanan tohum ve fide altyapısı konusunda üreten yeni bir gelişme yaşanacak. Tarım ve Orman Bakanlığı burada bir de araştırma merkezi oluşturacak. Bu adım uluslararası anlamda bir bilimsel merkez olma değeri de taşıyor. Hep diyoruz ya yerli ve milli. İşte sadece verimli üretim değil, güç kaybeden atadan kalma tohum ve fide konusunda da büyük bir güç olacak bu merkez.

İthalat önlenecek

Sağlık önem kazandıkça, yaşam süresi uzadıkça ve özellikle dünya çapında gıdaya ulaşım en temel sorunlardan biri haline geldikçe Kınık’taki bu organize sanayi bölgesi de insanlara ve elbette Türkiye’ye umut olacak. Sadece Türkiye’ye değil, dünyaya da. Tertemiz topraklardan sağlık ve umut fışkıracak. Tarlalarda sağlık ve şifa yeşerecek, fabrika bacalarından insanlığa yeni gıdalar, takviyeler, ilaçlar, güçlendiriciler tütecek. Ekonomiye yeni bir can, yeni bir kan olacak.

Proje devreye girdiğinde ülkemizin en önemli ithalat kalemlerinden biri yerli üretimle ortadan kalkmış olacak. Heyecan verici bir boyut da bu.

O kadar önemli ki. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın bu konuda en önemli itici güç olduğu konuşuluyor. İşlerin hızlı yürümesi  için Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli’ye talimat vermiş. Daha hızlı planlama, daha hızlı yerleşim, ekim, daha hızlı üretim, kazanan Türkiye demek. Bu yüzden de yatırımcılar heyecanlı. Yurt dışından da ciddi talepler geliyor.

Yazının devamı...

Doğu’ya su göçü zamanı

23 Eylül 2021

İklim krizi su göçlerini gündeme getirirken uzmanlar, Türkiye’de şehirleşmenin yoğun olduğu Batı’dan suyun yüzde 70’inin bulunduğu Doğu’ya tersine göçün başlatılması gerektiği konusunda yetkilileri uyarıyor.

İklim krizi hep gündem. Zaten o yüzden iklim zirveleri var. Çevre, doğa, açlık, toplumsal gelişim  ve kuraklık konusunda yeni politikalar arayışı... Yangınlar ve doğal afetler konusunda yeni yaklaşımlar... Bu yüzden de her geçen gün daha çok konuşacağız.

Türkiye’de deniz bilimleri, su politikaları denince gündemde olan bir saygın akademisyen Prof. Dr. Doğan Yaşar. Doğan Hoca, “Kötü su kullanımı dönemi artık bitti, çünkü su da bitiyor” diyor. Bu bir anlamda halk arasında yaygın kullanılan bir deyimi hatırlatıyor: Artık deniz bitti. Neredeyse 25 yıldır Türkiye’de ‘su politikaları ve geleceğin planlanması’ konusunda çaba gösteren, yorumlar ve yayınlar yapan değerli bilim insanı Prof. Dr. Doğan Yaşar. Değerlendirmeleri çarpıcı:

“TERSİNE GÖÇ: Son 50 yılda yeraltı sularını kullanarak gölleri de kuruttuk. Özellikle kalabalık şehirlerde yeni su projeleri üretilmesi gerek. Örneğin, büyükşehirlere göçün önüne kesinlikle geçilmesi gerekir ve nüfusun, suyun yüzde 70’inin bulunduğu Doğu bölgelerine tersine göçün başlatılması için gerekli hamleler yapılmalıdır.

TARLALARA DAMLAMA SU: Tarım için gerekli suların artık barajlardan kapalı sistemle tarlalara ulaştırılması ve tarlalarda  damlama sulama sistemine geçilmesi gerekir. Çünkü gelişmiş ülkelerde suyun yüzde 40’ı tarımda kullanılırken, Türkiye’de bu oran vahşi sulama nedeni ile yüzde 80 gibi devasa boyutlardadır. Tarım ürün desenleri, iklimsel değişimlere göre devlet tarafından havzaların su durumlarına göre belirlenmelidir.

DAHA ÇOK YERALTI BARAJI: Yeraltı barajlarının planlanması ve geliştirilmesi şarttır. 1990’lardan beri gündemde idi ve  çalışmalar başladı.    

YAĞMUR TOPLAMAK: Şehirlerde kanalizasyon sistemleri ile yağmur sistemleri ayrılmalı ve toplanan yağmur suları yeniden barajlara ya da yapılacak olan göletlere yönlendirilmelidir. Arıtma tesislerinden arıtılan sular tarımda kullanılmalıdır. Şehir şebekelerinde kayıp kaçak oranları düşürülmeli ve sular çok daha dikkatli kullanılmalıdır. Örneğin ABD, Pinatubo yanardağının patlaması sonucu artan kuraklıkta rezervuarlarını 1.5 litre kadar küçültmüştür. Türkiye ise 1992 kuraklığında HES barajlarının boşalması sonucu tarihinde ilk kez Bulgaristan’dan elektrik ithal etmek zorunda kalmıştır.

Yazının devamı...

3’lü destekle hızlı kalkınma

16 Eylül 2021

Toprağın sesine kulak veren bir Türkiye daha hızlı kalkınacak. Büyük sorun girdilerdeki artış. Üretici kazanmazken, aracının daha çok para kazanması. Bir de ithalat. Çiftçiler, “Gübre, ilaç ve mazot indirimli olmalı. Yoksa hep zarardayız” diyor.

Yazılıyor, çiziliyor, söyleniyor. Herkesin dilinde, ‘hayat pahalı’. Üretici desteklenmeli. İthalat çözüm değil. Ben de defalarca yazdım, uzmanlar düşüncelerini aktardı. Bu kez onlarca çiftçiye sordum, toprağın sesini dillendirdiler.

Türkiye’nin çıkış noktası tarım. Tarımsal ekonomi. Sadece ekonomik değil, aynı zamanda ekolojik, stratejik ve geleneksel. Toprağa bağlı, toprağı seven bir ülke olduğumuz için insanımız da doğal kaynak. Hem de çok verimli. Toprağın sesine kulak veren bir Türkiye, daha hızlı kalkınacak, daha mutlu ve refah dolu olacaktır.

En önemli sorun girdilerdeki yüksek fiyatlar. Mazot, gübre ve ilaç... Elbette işçilik. Tarımın olmazsa olmazları. Bunların periyodik olarak yükselişi üretimi etkiliyor, fiyatlar yükseliyor. Yani, üreticinin maliyeti kaos. Ne koydu, ne alacak, hesap bu!

Bir de aracı şikayeti. Belki Hal Yasası bir ölçüde çözüm olacak. Üretici kazanmıyor, karı elde eden aracı, iddia bu. Bu iddiayı güçlendiren örnekler de var. Aslında çözüm belli. Kooperatiflerin ve özellikle de Tarım Kredi Kooperatiflerinin daha etkin ve verimli kullanılması. Yani eşe dosta istihdam merkezi gibi görmektense piyasayı denetleyen, kollayan, koruyan ve ayar veren bir sisteme dönüşmesi.

Bu tam anlamıyla başarılı olamadı. Güven sıkıntısı var. Oysa çözüm kolay. Kişisel değil, yapısal planlama. Ve kararlılık. Ucuzlayan üründe çiftçinin yanında olmak, ürünü almak ve tüketiciye ucuz bir şekilde ulaştırmak, kooperatifleri etkin kullanmak.

Bir de ithalat konusu. Pahalılığın önlenmesi konusunda geçici silah. Çünkü uzun vadede zararı üreticiye. Üretim azalıyor, gelecek yıllarda astarı yüzünden pahalı oluyor. Tarımın üzerindeki Demokles’in kılıcı ithalat.

Yazının devamı...

Önce ‘ekmek politikası’ şart

9 Eylül 2021

Çeşitli tanımlamalarla hayata geçirilmek istense de tam anlamıyla istenen sonuca ulaşılamıyor. Oysa planlama sadece tarımın gelişmesi değil, Türkiye’nin de ciddi bir altyapı oluşturması demek. Bu ancak devlet politikası olursa etkin olabilir

Cumhuriyet’in gelişiminde ve sonraki atılımlarda önemli faktörlerden biri de planlama. Hem kısa vadeli, hem de uzun vadeli.

Bu planlamaların tüm dünyada yaşanan gelişmişliklerde en önemli unsur olduğu unutulmamalı. Bizde zaman zaman bu konuda yaşanan ‘duraklama’ ve ‘erteleme’ hastalıkları büyük sorun. Bir yandan AB ile yeni ve sağlıklı ilişkiler arayışı sürerken, bir yandan da tarım, gıda ve hayvancılık sektörlerinin ekonomideki itici gücünü göz önüne alarak mümkünse 5’er yıllık olmak üzere 4 uzun vadeli ve en az 20 yılı gözeten tarım ve ekonomi kalkınma planı hazırlanmasında büyük yarar var. Devlet politikası anlamında, kesintisiz ve aksamasız hizmet verecek şekilde. Sektör uzmanları da, bilim insanları da bu görüşte.

Zaman zaman çeşitli tanımlamalarla (Milli Tarım Projesi gibi) olumlu katkı sağlayan bu tür çalışmalar yapılsa da çözüm geniş katılımlı, uzmanların bürokrasi ile birlikte çalışacağı bir ‘bol projeli ve hazırlıklı planlama’.

Hem üretim planlaması (verimlilik esaslı ve konjonktürel gelişimler çerçevesinde), hem tarım arazilerinin korunması, doğru ve verimli kullanılması konusunda bir yol haritası hazırlanması, hem tekonolojinin ve yapay zekanın mutlaka üretimde yer alması, hem de girdiler ve malzeme (özellikle gübre ve ilaç) konusunda teşvik ve yatırım programları uygulanması... Yani devlet politikası anlamında üretici ve çiftçiyi güçlendiren ‘ekmek politikası’.

Toplumsal refah

Üretimi artırmayı ve üreticiyi güçlendirmeyi hedefleyen, tarımın gelişiminde bilimsele metodlar ve yapay zekayı önemseyen, tasarruflu su kullanımını ve bölgesel iklim koşullarını gözeten, karı maksimize edecek, havza planlamasını kullanacak, kırsal kesimi geliştirecek, haksız rekabeti ortadan kaldıracak bu tür bir çalışma toplumsal refahın gelişimine de büyük katkı sağlayacaktır.

Yazının devamı...

Etsiz bir dünya çok çok yakın

2 Eylül 2021

İklim krizi ve kuraklık, çevre ve doğada büyüyen kirlilik önümüzdeki yıllarda önemli bir protein kaynağı olarak görülen hayvansal tüketimde ciddi fiyat artışlarını, bu çerçevede üretimde ve tüketimde önemli gerilemeyi gündeme getirecek.

Etsiz bir dünya yakın mı? Bu zor mu, sıkıntılı mı? Ne zaman? Nasıl? Çok yakın zaman diyorsam, öyle 20-30 yıl değil. Belki çok daha önce. Çünkü özellikle hayvanların su ve yem ihtiyaçları önemli ölçüde su tüketimine neden oluyor. Basit bir hesapla şöyle söyleyeyim, üretimden sofraya gelinceye dek bir sığırın en az 15 ton, bir koyunun 10 ton, bir keçinin de 6 ton su tükettiği biliniyor. Çoğu var, azı yok.

Bu tüketim ise dünyanın yaşadığı susuzlukta, kuraklıkta , kıtlıkta önemli bir tehdit. Birleşmiş Milletler (BM) raporları, kuraklık uyarılarında özellikle et endüstrisi ve yanlış tarımsal planlamaya dikkat çekiyor. O yüzden de ‘etsiz günler’ yakın.

Hemen bir soru geliyor akla: ‘Peki insanlar protein ihtiyaçlarını nasıl karşılayacak?’ Tek protein kaynağı ‘hayvansal ürünler’ değil ki. Yani et, süt, yumurta...

Üstelik ‘endüstriyel et tüketimi’ni ‘insanlık dışı’ bulan yaklaşımlar da çoğalıyor. Küresel ısınmaya olumsuz etkisi, antibiyotik kullanımını etkisizleştirmesi... Salgın tehditleri...

Gelecek yıllarda ‘tarımın yıldızı’ olmasına kesin gözü ile baktığım baklagillerin bu konuda ciddi bir kaynak ve alternatif olduğu ortada. Yani nohut, bakla, bezelye, kuru fasulye, börülce, soya fasulyesi...

Bilimsel veriler, bunu ortaya koyuyor. 100 gram kırmızı ette yaklaşık 30 gram protein olduğunu varsayarsak, kuru baklagillerde de bu oran 100 gramda yaklaşık 20 gram. Üstelik kalsiyum açısından da zengin oldukları biliniyor.

Yazının devamı...

Sanal fahiş fiyata nasıl son verilir?

26 Ağustos 2021

Büyük market zincirlerinin ‘ucuza satmamakta direndiği’ birçok ürünü yerel yönetimler ucuza satabilir. Devlet de büyük marketlerin ‘ucuza verirsen malını satmam’ tehdidini yasal düzenleme ile ortadan kaldırınca ‘sanal fahiş fiyat’lar da biter.

Türkiye’nin aydınlık geleceği ortak çabalarla inşa edilecek. Bu konuda devletin girişimlerine destek vermesi gereken yapılardan biri de yerel yönetimler elbette. İklim krizi ve pandemi sürecinin etkileri yerel yönetimleri bu konuda harekete geçirdi. Hızlı ve etkili çalışanlar da var, ‘ayağını sürenler’ de.

Hayatın doğal akışı böyle. İşini iyi yapanlar ve yapmayanlar.

Ya da yapmakta gecikenler.

Bu anlamda Türkiye’den güzel ‘tarımsal üretim’ projelerini yansıtmaya çalışıyorum. İzmir’de Torbalı, Aydın’da Söke Belediyesi’nin çabaları ‘örnek belediyecilik’ çalışması anlamında değerli. Dilimde tüy bitti, eğer toplumsal olarak fahiş fiyat ve pahalılıkla mücadele edeceksek, bu konuda yerel yönetimlere büyük iş düşüyor.

Büyük market zincirlerinin ‘ucuza satmamakta direndiği’ birçok ürünü yerel yönetimler, kooperatif ve benzeri oluşumlarla halka daha ucuza satabilir. Devletin yapması gereken de burada ‘Demokles’in kılıcı gibi sallanan’ büyük marketlerin ‘ucuza verirsen malını satmam’ tehdidini yasal düzenleme ile ortadan kaldırmak. Bu gerçekleşirse ‘sanal fahiş fiyat’ da biter.

Söke Belediyesi örnek bir hizmet gerçekleştirdi.

Yazının devamı...