Santorini’deki patlamanın izleri Çeşme’de

Murat Başlar, Koray Erdoğan - Ankara Üniversitesi Mustafa V. Koç Deniz Arkeolojisi Uygulama ve Araştırma Merkezi liderliğinde, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile iş birliği içinde yürütülen kazılar, tarihteki en büyük doğal felaketlerden birine, Santorini Adası’nda patlayan yanardağa ait çarpıcı bulguları ortaya çıkardı. Çeşme-Bağlararası’ndaki kazıların, M.Ö. 1500 civarında Santorini (Thera) Adası’nda patlayan volkanın yarattığı dev tsunamilerin izlerini gün yüzüne çıkardığı biliniyor. Peki nasıl?

2009-2019 yılları arasında önce Prof. Dr. Hayat Erkanal ve sonrasında Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu tarafından gerçekleştirilen bu kazılar, 2022 yılında Amerika Bilimler Akademisi Dergisi’nde (PNAS) yayımlandı. Bu çalışma, Thera Volkanı’nın patlamasının Ege Bölgesi’nde yaratığı yıkımın boyutlarını çok daha geniş bir perspektiften değerlendirmemize olanak tanıyor.

Tsunaminin ilk kurbanı

Patlamanın yarattığı tsunamiler sırasında hayatını kaybeden ve kazılar sırasında bulunan genç bir erkeğin iskeleti de insanlık tarihinin gördüğü en büyük doğal afetin bu güne kadar tespit edilen ilk kurbanı olarak kayda geçti. Ayrıca, bu keşif, tahmin edilenden çok daha güçlü ve büyük bir doğa olayının izlerini gözler önüne seriyor. İzmir’in Çeşme ilçesi, Ege kıyılarında bu doğal afetten en fazla etkilenen yerleşimlerden biriydi. Bu tür bir felaketin etkisiyle, Çeşme-Bağlararası bölgesinde bir süre boyunca yaşam durdu ve burası yeniden iskâna açılmadı.

Cesedi aradılar

Açığa çıkarılan bulgular, tsunami sonrasında hayatta kalan kişilerin, kayıplarını aramak ve kurtarmak amacıyla birçok çukur açtıklarını, bu çukurların ise daha sonra gelen tsunami dalgalarıyla dolarak binlerce yıl boyunca korunduğunu ortaya koydu. Çeşme-Bağlararası’nda bulunan insan iskeleti, bu çukurların birinin altında tespit edildi. Bu olaydan kurtulanlar olasılıkla kayıp kişiyi aramış ancak yeterince derin kazmadıkları için onun cesedini bulamamış olmalılar.

Bir Tunç Çağı yerleşim olan Çeşme-Bağlararası kazılarında bulunan kül tabakası ise yaklaşık 3500 yıl önce patlayan Santorini Volkanı’nı işaret ediyor.

Çeşme, bu büyük doğal afetin etkisiyle Ege kıyılarındaki birçok yerleşim gibi yıkıldı. Çeşme-Bağlararası’ndaki yeni bulgular, bu patlamanın ve tsunami dalgalarının çok daha büyük bir felakete yol açtığını gözler önüne seriyor.

Ayrıntılar söyleşide

arkeolojihaber’in YouTube kanalında Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu ile gerçekleştirdiğimiz söyleşi programında konuyu etraflıca masaya yatırdık. İzlemenizi tavsiye ediyoruz