Geri Dön

Ebeveynlere notlar: Çocuk yetiştirirken nerede hata yapıyoruz?

PembeNar yazarlarından Psikolojik Danışman Dilek Söylemez’in yeni kitabı “Ebeveynlik Notları” raflarda yerini alırken, yazarımızla anne ve babaların yaptığı hataları ve sağlıklı çocuk yetiştirmenin ipuçlarını konuştuk.

Ebeveynlere notlar: Çocuk yetiştirirken nerede hata yapıyoruz?

Duygu Bay – PembeNar Özel

 

Duygu Bay: Pek çok ebeveyn çocuğunda yanlış bir davranış gördüğünde "ben nerede yanlış yaptım?", "kime çekmiş bu çocuk?", "nereden öğreniyor bunları?" gibi tepkiler verir. Çocukların davranışlarında ebeveyn etkisi nedir?

Dilek Söylemez: Bir davranış oluşurken çocuğun doğuştan getirdiği kalıtsal özelliklerinin dışında yakın çevrenin de etkisi çok büyüktür. Yakın çevre olarak anne-baba ve evde çocuğun bakımını üstlenen diğer bireylerden söz ediyorum. Çocuk dünyayı algılarken onları gözlemleyerek öğreniyor. “Dünya güvenli ya da güvensiz”, “kendimi ortaya koyarsam kabul edilirim ya da reddedilirim”, “bazı durumlardan kurtulmak için yalan söyleyebilirim”, “ağladığımda istediğimi almışlardı, yine ağlarsam yine alırlar” tüm bunlar öğrenilen davranıştır. Eğer çocuk kendi söylemleri, hayalleri, düşünceleri ile ilgili kabul görmediyse, alay edildiyse, ‘sen çocuksun anlamazsın’ diye tepki verildiyse kendini ortaya koyamaz.  Örneğin anne ile alışverişe çıkan çocuk ‘bunları aldığımızı babana söyleme’ ya da annenin telefonda ‘biraz rahatsızım misafir kabul edemeyeceğim’ cümlesine şahit olduysa yalan söylemenin yanlış bir şey olmadığı fikrine kapılabilir. “Markette çikolata için ağladığımda annem hemen almıştı. Şu oyuncak için de ağlayayım” gibi davranış sergileyebilir.  Ailelerin gözden kaçırdığı nokta küçük yaşta çocukların çevreyi anlamadıklarını düşünmeleridir. Özellikle 18. aydan itibaren çocuğun, konuşamasa bile konuşulanları mutlaka anlıyor olduğudur.

"Ebeveynlerde en sık gördüğüm davranış hatası tutarsızlık"

D.B.: Anne ve babalarda çocuk yetiştirirken en sık gördüğünüz davranış hataları nelerdir?

D.S.: Tutarsızlık. Ancak ondan önce ilk soruda kurduğunuz cümleler ile ilgili bir çıkarım yapmak istiyorum. ”Kime çekmiş bu çocuk”, “nereden öğreniyor bunları” gibi sorular yanlış davranışın kendisi tarafından değil diğer ebeveynin sebep olduğu yönünde oluyor. Tutarsızlıktan sonra en sık görülen hata, eşleri suçlamak. Görüşmelerde sıklıkla karşılaştığımız nokta burasıdır. Anne babayı, baba ise anneyi suçlar, bazen açıktan bazen de üstü kapalı olarak.

Tutarsızlık ise iki şekilde karşımıza çıkıyor. Genellikle anne babanın koydukları kuralları ikisinin de aynı kararlılıkla sergilememesinden ya da bir ebeveynin kendi içindeki tutarsızlıktan. Çoğunlukla her ikisini de gözlemliyoruz.

Sınırları aşmaya çalıştıklarını düşünsek bile aslında çocuklardaki temel ihtiyaçlardan birisi belirlenmiş sınırların olması.  Düşünsenize, bir belirsizliğin içindeyseniz her an ne gelecek endişesi ile etrafa güven duymanız zorlaşır değil mi?  Oysa sınırların belli olduğu bir aile ortamındaysanız hangi davranışa ne tepki verileceğini kestirirsiniz. Kararlı ve tutarlı olmak işte burada önemli hale geliyor. Yine de çocuk, o sınırları aşmaya gayret edecektir. Çünkü anne babasını limitlerini anlamaya çalışacaktır. Bu sınırlar yaşa uygun ve yaşla beraber genişletilirse en sağlıklı yöntem olacaktır elbette. Kitapta bu konuya uzunca yer verdim.

D.B.: Çocuk yetiştirmede öğrenilmiş metotların her çocuk üzerinde uygulanması doğru mudur?

D.S.: Her çocuk farklı, aileler de öyle. Her ebeveynin geçmişten getirdiği iletişim biçimi var. Evlilikle birlikte ortak paydada buluşuluyor ve aile yapısı ortaya çıkıyor. Anne babalar da çocuklarla iletişim biçiminde her ne kadar istemeseler de kendi anne babasından öğrendiklerini tekrarlıyor ya da eksik kalan yanlarını çocuklarıyla tamamlıyor. Sınır koyma, tutarlı olma gibi yukarıda bahsettiğimiz evrensel kurallar var. Bu sadece çocuk yetiştirirken değil yaşamın her alanında olması gereken şeyler.

Bununla birlikte ihtiyaçları göz ardı etmemek gerekiyor. O çocuğun neye ihtiyacı var, öğrenme şekli nasıl, duygusal, fiziksel ihtiyaçları karşılanmış mı gibi soruların cevap bulması lazım.  6 yaşında bir çocuğun tabaktaki bisküvileri yere döktüğünü düşünelim. Sorumluluk bilinci kazandırmak için onun toplamasını beklememiz gerekir değil mi? Ancak tüm gün annesi evde telefonla konuştu, ev işi yaptı ve çocukla yeteri kadar ilgilenmediyse o çocuğun o andaki ihtiyacı belki de annesinden ilgi görmektir. Olumlu ya da olumsuz ilgi görmektir. Önce onun karşılanması gerekir.

"Çocuklarınıza karşı eşit olmaya çalışmayın"

D.B.: Ebeveynler çocukların her yaşında farklı davranış modelleriyle ve farklı sorunlarla karşılaşıyor. Bu değişimlere adapte olmak için nasıl bir yol izlemeliler?

D.S.: Her yaşın gelişim özelliği ayrı olduğundan davranış değişikliği de normaldir. 2.5 yaşında bir çocuk inatçıdır, benmerkezcidir, zıt duygular yaşar. Bu dönemde hırçın görünmesi normaldir. Aslında özerkliğini ilan etmeye çalışıyordur. Olması gereken de budur. Gelişim dönemi özelliklerini bilmek bu anlamda ailelere fayda sağlar. 6 yaş ve 10 yaş örneğin; çocuğun geçiş aşamasında olduğu zor dönemeçlerdir. Tıpkı ergenlik gibi.

D.B.: Birden fazla çocuğu olan ebeveynler çocuklar arasında denge kurmakta zorlanabiliyor. Özellikle farklı yaşta farklı ihtiyaçları olan çocuklara yetebilmek ciddi bir özveri gerektiriyor. Çocuklar arasında sevgiyi ve ilgiyi eşit miktarda dağıtmak ve göstermek için dikkat edilmesi gereken faktörler nelerdir?

D.S.: En başta eşit olmaya çalışmayın derim. Kardeş olsalar bile duygusal ihtiyaçları birbirinden tamamen farklıdır. Anne babalar bunları mutlaka anlarlar. Kendi yoğunluğundan mola verirlerse mutlaka anlarlar. Bireysel zaman geçirmek de yardımcı olur. Baba oğul günü, baba kız günü gibi zamanlar aradaki mesafeyi kapatmak ya da birbirini anlamak noktasında çok yardımcıdır.

Bir de ritüeller… Çocuklar ritüelleri sever. Örneğin, akşam yatarken her çocukla ona özel ritüel epey işe yarar. Tabii bu doğaçlama gelişen bir şeydir. Her ailenin de mutlaka böyle ritüelleri vardır. Hafta sonu, sabah, akşam, gezerken vs.

D.B.: İki çocuk arasındaki sağlıklı yaş aralığı kaç olmalı?

D.S.: Çocuk psikolojisi ile ilgili tüm kaynaklarda 3 yaş diye geçer. Ancak bu durum pek çok aile gibi bizim ailemizde de uygulanmadı. Çocuklarımın arasında 22 ay var. Burada temel nokta annenin buna hazır olması ve iki çocuk arasında denge kurabilmesinde yatıyor. 3 yaş şu açıdan daha önemli: Artık daha özerk bir birey olduğunu ve kişilik gelişiminde temel basamağın tamamlanmış olduğunu gösteriyor. Yaş aralığı az olduğunda her iki çocuğun da ihtiyaçlarını karşılamak için annenin desteklenmesi şart. Eğer yaş farkı fazla olursa kardeşler arasında gelişim özellikleri çok farklı olacağından sağlıklı iletişim kurmaları ikisinin yetişkinlik yıllarına kadar uzayabilir.

Ebeveynlere notlar: Çocuk yetiştirirken nerede hata yapıyoruz

D.B.: "Ebeveynlik Notları" isimli kitabınızda okuyucuları neler bekliyor?

D.S.: Bu kitapta aslında şimdiye kadar konuştuğumuz konuların daha detaylı hali bulunuyor. Ebeveynler kendi tutumlarının farkına varacak, davranışlar üzerindeki etkilerini daha iyi gözlemleyecekler. Çoğu bölümde görüşmelerimde yaşadığım örneklerden ve çocuklarımla kurduğum diyaloglardan söz ediyorum. Ayrıca bebeği sütten keserken ne yapılır konusundan okul öncesine nasıl hazırlamalıyız sorusuna kadar geniş yelpazede fikirler edinecekleri bir kitap oldu.  Tabii benim için en önemlisi yolculuğumuz. Çünkü ebeveynlik, çocukluğumuza uzanan bir yolculuktur. Kendi yaralarımızı iyileştirebilirsek her anlamda daha sağlıklı çocuklar yetiştirebiliriz.

Eda İle Ne Konuştuk? - Sibil ÇetinkayaSempatik tavırları ve giyim tarzı ile birçok kişinin beğenisini kazanan Sibil Çetinkaya, Eda Özdemir'in bu haftaki konuğu oldu.
Astroloji
KOÇ
BOĞA
İKİZLER
YENGEÇ
ASLAN
BAŞAK
TERAZİ
AKREP
YAY
OĞLAK
SAKA (KOVA)
BALIK
Bugün

Bugün öğle saatlerinde kendinizi sıkışmış hissedeceğiniz durumlar yaşayabilirsiniz.  Bilemediğiniz konularla ilgili fazla sorumluluk almamaya özen gösterin. Gün içinde bazı kayıplar yaşayabilirsiniz. Keyfinizin kaçmamasına özen gösterin. İçsel odağınızı kaybetmeyin. Akşam saatlerinde kendinizi hayalperest hissedebilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün gelecek planlarınızda değişiklikler yapmak isteyebilirsiniz. Sorumlu olduğunuz işlerinizde ilerleme sağlamak için çaba göstereceğiniz zamanlar var. Gün içinde arkadaşlarınızla zaman geçirmek size iyi gelebilir. Otorite figürleriyle çatışmaya girmemeye özen göstermelisiniz. Kendinizi öne çıkarmaktan çekinmeyeceğiniz bir gündesiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sorumlu olduğunuz konular gündeminizi oluşturabilir. Uğraştığınız işlerde sıkışmış olduğunuzu hissedebilirsiniz. Hedefinize ulaşmak için daha fazla çaba göstermeniz gerekebilir. Bazı konularda eksikleri toparlamanız gereken durumlar oluşabilir. Akşam saatlerinde daha içe dönük zamanlar geçirebilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün yeni ufuklara açılmak ve yeni şeyler öğrenmek isteyebilirsiniz. Yaşadığınız olaylarda bütünü görmek çok daha kolay olacaktır. Kendi sınırlarınızı aşmak için çaba sarf edebilirsiniz. Düşüncelerinizi paylaşmak için etrafınızdaki insanlarla iletişim halinde olacağınız zamanlar var. Akşam saatlerinde akış içinde olmak daha kolay olacaktır.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Gün içinde endişe duyduğunuz konularla yüzleşmek durumunda kalabilirsiniz. Sizi yoran kişilere karşı dikkatli olmalısınız. Ortaklı konular gündeminizi etkileyebilir. Parasal konularda sıkıştığınızı hissedebilirsiniz. İletişimde olduğunuz kişilere karşı özenli davranmalısınız. Akşam saatleri sizin için daha rahat geçebilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Eşinizle ilgili konularda sıkışıklıklar olabilir. Karşınızdakini daha iyi dinlemeniz gereken bir gündesiniz. Sorumlu olduğunuz konularda detaylarla uğraşabilirsiniz. Yeni konulara ilgi duyabileceğiniz zamanlar var. İkili ilişkilerinizde sabırlı olmanızda fayda var. Akşam saatlerinde net göremediğiniz olaylar kafanızı karıştırabilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Çalışma hayatınızdaki değişiklikler gündeminizi etkileyebilir. Sorumlu olduğunuz işlerde büyüme ve gelişme sağlayabilirsiniz. Bazı konuları detaylandırmak durumunda kalabilirsiniz. Sorumluluklarınızı çalışma arkadaşlarınızla organize olarak yapmanız size zaman kazandıracaktır. Akşam saatlerinde kafanızı kurcalayan durumlar olabilir.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Sorumlu olduğunuz işlerinizde yaratıcılığınızı kullanmak sizi daha iyi hissettirecektir. İkili ilişkileriniz gündeminizi meşgul edebilir. Bugün etrafınızdaki insanlara kendinizi ifade edebilmeniz, önem kazanabilir. Keyif aldığınız şeyler için harcamalar yapabilirsiniz. Hayatınızla ilgili risk alabileceğiniz bir gündesiniz. Akışta kalın.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Gün içinde ailenizle ilgili aldığınız sorumluluklarda sıkıntılar oluşabilir. Kendinizi sıkışmış hissedebilirsiniz. Geçmişten kalan sorunlar bugün daha fazla önünüze gelebilir. Bu durumdan rahatsızlık duyabilirsiniz. Saklanmak istediğiniz zamanlar olabilir. Akşam saatleri daha rahat geçecektir. Kendinizi akışa bırakmayı öğrenmelisiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Gündeminizi yakın çevrenizdeki ilişkiler etkileyebilir. Kulağınıza gelen dedikodulardan etkilenebilirsiniz. Sorumlu olduğunuz işlerde daha fazla detaylara girmek isteyebilirsiniz. Kendinizi tamamlanmış hissedeceğiniz kişilerle görüşmek size iyi gelecektir. Akşam saatleri sanatla ilgilenmek için program yapabilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Gün içinde maddi sıkışıklıklar keyfinizi kaçırabilir. Bütçeleme yapmak isteyebilirsiniz. İşlerinizde üstlerinize karşı sorumluluğunuzu aksatmamaya çalışın. Kendinizi sıkışmış hissedeceğiniz konularda daha ön görülü davranmaya çalışın. İlerleyen saatlerde ilişkiler ön plana çıkabilir. Sevdiklerinizle birlikte program yapabilirsiniz.Devamını Oku

Devamını Oku
Bugün

Bugün kişisel konular daha fazla ön plana çıkabilir. İlişkilerinizdeki sıkışıklıklar keyfinizi kaçırabilir. Bugün içinize dönmek isteyebilirsiniz. Sorumlu olduğunuz konuları iyi hale getirmek için eksikliklerinizi tamamlayabilirsiniz. Beslenmenize dikkat etmeniz gereken zamanlar var. Hassas olduğunuz konulara özen gösterin.Devamını Oku

Devamını Oku
Hafta Hafta Gebelik

Gebeliğinizin kaçıncı haftasındasınız?

Günün Yazıları

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber

Türkiye’nin haber yaşam platformu Milliyet Dijital yenilendi!

Uygulama ile devam et, gündemi kaçırma!

Şimdi DeğilHemen Keşfet